TERTULLIAN (150-255A.D)

“Martar thihnak cu nga rawl bantuk a si. Cu nih cun mitampi a kan pek. Khrihfa hna thi cu thlaicii a si”

Tertullian cu hlanlio zumtu hna lakah kum zabu pahnih dihlei i, cattial minthang taktak a si. A mah pumpak in Khrihfa mi hna nih hremnak fak an rak tuar lio caan ah a theitu le a hmutu a si i, Martar thihnak nih zumlotu hna cungah fakpi in rian a ttuan ti zong fiangte in a theih caah cu nih cun zumhnak leiah kar a hlanpi. Biakinn pawl hrawhpiaknak le Martar thihnak nih khuaruahhar in zumtu a karhter hna i mi tampi Khrih sin an phan. Hi lio caan ah zumtu pawl nu le hngakchia telin Arena hmun ah ttihnak um lo tein thihnak an tonmi hi zumlotu hna an khuaruah a har tuk hringhran i, mihrut ti zongah an rak ti hna. Roman cozah nawlngeitu hna nih Khrihfa sinah thihnak nawl an peknak hna hi an ruahchannak cu Khrihfa mi pawl nih Jesuh cohlan lo ding kha a rak si.

IGNATIUS (THIH KUM 110-117 A.D ?)

“Kei cu Pathian facang fang ka si i, sahrang ha in rawl tak cu ka hmuh lai”

Roman ukmi khua a liancem pathumnak Syria khualipi Antioch khua ah Jesuh zultu pawl cu Khrihfa (Christian) tiah rak auh hmasa bik an si. Zumlotu pawl nih Khrih min pehtlai in Khrih zultu pawl an rak auhnak hna si khawh a si. Mah hi biafang cu Latin holh in Christianoi ti a si i, a sullam cu Khrih ‘zultu’ asiloah ‘ralkap’ tinak a si i, 40 A.D. hrawng ah rak hman ngaingai mi si dawh a si. A hmasa bik “Khrihfa phung” Christianity Latin holh in  ‘Christianismos’ timi biafang cu Ignatius nih hman hram ai thawk. Rome nawlngeitu Emperor Domitian (81-96) cu Nero nakin a sual deuh lai tiah zumh a si.

POLYCARP ( 69–156 A.D)

“Kum 86 chung a rian ka ttuan chungah ka cungah palhnak zeihmanh a ngei lomi hi zeiti’ndah nautatnak ka pek khawh lai?”

Kum zabu pahnih hrawng hin Roman kuttang um ram lawng si loin Asia Minor, Europe, Chaklei Africa le Palestine hnu lei Mesopotamia tiangin Khrihfa zumhnak cu karh hram ai thawk. Cu lakah zumhnak lei ah a tthawng ngaimi hmun pakhat kan hmuh khawhnak cu Asia Minor (Tuchan ah cun Turkey tiah auh a si cang) hi a si. Sihmanhsehlaw tuchun ni ah cun hi hmun ah thawngttha bia chim hi a ngah lo tlukmi dirhmun a si cang.

PAUL (5-67 A.D)

“Khrih nawl ka cawn bantukin ka nawl ka cawng ve uh” Paul cu A.D. 5 hrawng ah Tarsus khua Cilicia (Thlanglei a lai Turkey) ah a rak chuak. 67 AD Rome khua ah a nunnak a liam tiah zumh a si. A min hmasa cu Saul ti a si. Damasakas lampi ah Jesuh le Paul an i tonnak ah Jesuh nih Saul tiah a auh. Paul nih nunthlenak a ngeih caan zeimaw zat hnu ah Paul tiah a hmasabik auh a sinak hi Cyprus tikulh ah a si (Lamkaltu 13:9). Mino a si liote ah Jerusalem khua ah a ummi Gamaliel sianginn ah fimnak cawn awkah a kal. Mah hi sianginn cu min a ngei ngaingai mi sianginn a si.

JESUH ZULTU THOMAS (B.C 4-72 A.D)

“A kut i thir hma neh kha ka hmuh hna i cu thir hma neh le a hnak kha ka kut in ka tongh hna lo ahcun ka zum lai lo” 

Thomas cu Jesuh zultu hleihnih lakah zultu pakhat a si ve (Matt 10:3; Lamkaltu 1:13; John 11:16). Thomas kong he pehtlai in tuanbia chimmi phunhnih in hmuh khawh a si. Kan Baibal thawngttha cauk pali chung hin Thomas hi,  ‘Didymus timi Thomas’ tiah ti a si tawn. Thomas ti hi Hebru holh in faphir tinak a si i Didymus ti zong cu Grik holh in faphir tinak a si ve. Cun Thomas riantuannak cauk (The Acts of Thomas) ahhin Thomas cu Judas tiah hmuh a si.

AUNG SAN SUU KYI (1945- Nihin Tiang)

“Fahnak um lonak hi thinlung ca men ah kai tlaih lo. Asinain ramkhelnak le a taktak caah a si,”

Aung San Suu Kyi cu 19 June, 1945 ah a chuak. Amah cu Kawlram ralkap cozah dotu lei in National League for Democracy (NLD) ah chairman a si. 1990 Kawlram thimnak ah (NLD) party nih rampumpi vote 59% in teinak a hmuh i Parliament tthutden 485 ah 392, 81% a hmuh. Sihmanhsehlaw Kawlram nawlngeitu nih Suu Kyi cu innthong an thlak. 20 July 1989 in 13 November 2010 tiang kum 21 chung ah kum 15 tluk thongthlak a si. Amah cu vawleicung ramkhel lei rianttuannak ah minthang mi nu pakhat a si.

Nihin Khrihfami Hna Nih Pathian Kan Biakning

Salai Bawi Hlei Hu

Biahramdomhnak:

Nihin Khrihfami cu a ding i a felmi Pathian zumhtu le hnu zulhtu khrihfabu le miphun pakhat kan si. Nihin vawleicung ahhin fimthiamnak hi a sang i chan zong ai thleng cuahmah i khrihfami hna nih kan Pathian kan biakning zong hi chan nih a kalpi mi chung ahhin aa thleng ngai ve. Kan nunning, ruahning, hmuhning, le Pathian kan biakning zong hi 19^st, 20st  Century he tahchunh ahcun tampi a rak i thleng ve ngai. Abikin nihin Chin miphun  nih Pathian kan biakning le kan thangtthatning ahhin kan i thlennak tampi hmuh khawh a si.

Holh A Biapit Ning le Laica Ttial Ning

CA A HERHNAK:  A cheu nih miphun pakhat a kan humhaktu cu Khrihfa kan sinak a si an ti. A cheu nih kan holh le kan nunphung a si an ti. Hi thil pahnih in an biapi veve ko nain holh le ca hi a biapi deuhmi a si. Khrihfa kan sinak nih Laimi a kan humhak kan ti ahcun ruah awk tampi a um.

MIPHUN HUMHAKNAK AH BIAKNAK NAK IN ‘HOLH’ A BIAPI DEUH

Nikum ah Shweli ah kan kal. Biakinn saknak zong ah phaisa lei in kan i tel kho ve. Chinmi lawngte an si. Kan i pum hna. Caan zong an kan pek ve kan i lawm ngai. Kawl holh in caan kan hmang. Naypidaw zongah Chin Khrihfabu an um. Chinholh zapi nih theih a si lo caah Kawl holh hman a si tthiamtthiam. Khrihfa Biaknak cu Kawl holh hman in biak khawh a si ruang ah Khrihfa kan sinak nih Chinmi kan sinak a kan huap kho taktak lo ti chim ka duh. A ruang cu holh dang in Pathian kan biak khawh caah a si.

ALBERT EINSTEIN (1879-1955 A.D)

“Khua tuaktannak cu thiamnak nakin a biapi deuh.” Kum zabu pakul chung ah science lei le khua tuaktannak lei minthang hna lakah Albert Einstein cu Relativity Theory (Pakhat le pakhat cuaithlainak Ruahnak fianternak) a hmuhchuahmi ruangah a minthang ngaingai mi a si. Relativity Theory (Pakhat le pakhat cuaithlainak Ruahnak fianternak) ah ai telmi theory pahnih 1905 kum ah le a tlangpi in (General Theory) timi 1915 kum ah a hmuh in a chuahpi hna. Mah cucu Einstein nih vawlei tthawnnak tiah a ti. Mah hi Theory pahnih cu a har in sullam thuk taktak a ngeimi an si. Hika ah zeidah an si tiah fianter kai tim lo. Relativity Theory (Pakhat le pakhat cuaithlainak Ruahnak fianternak) hmuh tonnak cu tampi a um ko.

FLORENCE NIGHTINGALE (1820 – 1910 A.D)

 “A hmasa bik siizung nih a herhmi cu mizaw cungah fahnak pek lo kha a si.”

Florence Nightingale cu 12 May 1820 kum ah Vialla La Columbaia, Florence ah a chuak i a chuah hnu ah an khua min lak in Florence tiah min an sak. A pa cu William Edward Nightingale a si i, 1 June 1818 ah Frances Smith he an i tthi um. Amah cu sal zuatnak dohnak leiah thapetu ngaingai a si. Fanu pahnih an ngeih hna. Parthenope le Florence an si. Parthe min an peknak cu a chuaknak Naple min an lak piakmi in a si.

Lai Nu Tthanchonak Dawnkhantu Hi Zeidah A Si?

                                         Written By:

                       Salai Bawi Hlei Hu

Biadomhnak: Lai miphun cu sifak retheih ngai in chun nilin lak ah tuhmui tlaih in lo athlo i rianhrang a rak tuan peng mi, Seihnam in thil phorh i nilin le ruahsur lak ah chuk le cho kal in rian a rak tuan mi miphun kan rak si. Fimcawnnak lei zong ah hmuhnak le theihnak a rak tlawm caahPupa chan ahcun Laimi kan phung ah nu le pa tlukruannak a um lo. Nu nih ro an co kho lo. Nu nih phun an tung kho lo. Nu nih hruainak an tlai kho bal lo. Nain nihin kan chan ah lai miphun kan thancho ning tuak ah khuaruahhar in kan thangcho ve cang. Kan thancho tiah ka ti tikah micheukhat thinlungput ah a rak um ding biahalnak cu ..Vawlei nih a sempi mi le arak chuakpi mi Chawva, sui le ngun hlawnthilri pawl asi kho men…Kha lawng kha thanchonak tahfung arak si lo. Ram pakhat, miphun pakhat thanchonak he aa pehtlaihmi cu thinlungput le nuncan ziaza cun kan khuaruah ning le kan nunphung ah Nu le Pa covo aa tluk tein ruah piak thiam  zong hi a rak herh tuk mi thanchonak lam cu a si.

CHARLES DARWIN (1809-1882 A.D.)

CHARLES DARWIN (1809-1882 A.D.)

“Minung hi Zawng (Monkey) in ai semmi kan si”

Ram minthang ah Pathian nih saupi a chiahmi, nitla kho lo ram tiah an rak timi ram Siangpahrang pa cu kumpinu cozah nih India ram uk an timh lioah khan London khuapi le a pawngkam ahcun Pathian duh loning in nunning cu mi thinlung ah thukpi in a rak um cang. Oxford le Cambridge University ah khua muihnak bawi (khuachia) rianttuannak nih an thinlung ah rian a ttuan hna. Chaw le va duhfah hakkauhnak le minthang duhnak nihcun mikip thinglung ah thlaici bangin a kheu. Cu lio chan ah Charles Darwin cu England ram ah Shrewsbury khua ah a rak chuak.

ABRAHAM LINCOLN (1809-1865A.D)

“Thilttha lo ai tel lomi cu kan dihlak caah sifak rethei bawmhnak a si, Pathian nih thilttha a kan hmuhter bantukin kan dihlak kan rian dih dingah i zuam hna sih, hmunkhat ah ram hliamhma tuam hna usih”

Lincoln cu February 12, 1809 kum ah Hodgenville, Kentucky ah a chuak. Lincoln le a chungkharnih harsatnak tampi an ton. Cu caah pawcawmnak le fimcawnnak leiah harnak an tong ngaingai. 1816 kum ah Lincoln te chungkhar cu Indiana ah an i tthial. Lincoln nih lo ah rian a ttuan pah in fimcawnnak hi biapi ah a chiah i caanttha a hmuh paoh cawnnak ah a hman zungzal.