DAIHNAK KAN CHIAH TA HNA

                                                  ( John 14:27)

“Daihnak kan chiah ta hna, keimah daihnak cu kan pek hna. Vulei nih an pek hna bantukin kan pe hna lo. Lungrethei le vansang au in um hlah uh. Nan thin zong phang hlah uh.”

Bible Scholor  pakhat nihcun daihnak kan chiah ta hna ti i, a kal. Ai ruat than i, hi hi cu a har deuh a ti i a kir than i “keimah daihnak” kan chiah ta hna a ti.

Atu kan vulei khua can zoh tikah daihnak a um maw?: Ram kip ah buainak a chuak. A nai deuh mi kan chim ahcun Iraq president Sadam Hussein kha vulei buaitertu a si a ti US nih  a tuk i vulei ah daihnak a um hlei maw?... Bin Laden a chuak than. A thuat than i a thah. Bin laden a thih hnu in daihnak a um hlei maw? Um hlei lo. US tadin vialte a leak tu Assanger a hung chuak than. Ruah loin piin ISIS pawl an chuak i vawlei hi tuksapur in an hun chiah. Vawlei cung ramkip in fonh in US nih a hruai hna i an tuk len hna nain daihnak a chuak kho hlei rih lo. A tu lio ah  a cang than ding tiah ruahmi US le North Korea buainak hi zeitindah a si lai timi ruah ah lungrethei taktak a si. Vawleipi thingphang in a kan chiah. US le Russia er-taunak hi a linsa chin lengmang zeidah kan lawh te lai. US hi vawleipi daihnak caah rian ka ttuan a ti a buaimi ram kip daihter ai zuam kan ti nain amah ram chung lila zongah buainak phisin cawk lo in a ngei.

Kan Kawlram: Kan kawlram kan zoh tikah thlennak Democracy ka tuah a ti i kan ram chungah daihnak a um taktak maw/ Um hlei lo. Kachin ah buainak a dih kho lo an i thua peng thiamthiam.  Mithi an tam cang ning ruah ah tuk sapur a si. Nizan nai Panlong Conference cu kawlram mi ramkip um le vawleipi nih kan zoh cuanh cio nain thatnak lam a chuak kho hlei taktak lo.

University Ka Phaknak A Hlan Cang (university yoke ta ciabi kuei)

By; Biak Tha Zon

Mah hla hi kawl hla si i kan rak sak cio tawnmi si. Kan hawile siseh a dang kan khanmi zong nih an sak caan te khi a um ve cio. Cu caan cu zeitik caan ko khi dah si hnga? Mi a ttuai (couple) in kan van hmuh hna caan khin si ko cuh. A phuahtu hrimhrim nihcun hme cu ti lei khel sak ding phun cun a phuah ve rengreng cu!. Cu hla cu tuni bak ah hin ka lung ah a chuak tuk. Couple pawl zong ka hmu hna lo i leng zong ka chuak fawn lo. Fb in maw a hmuh hna hnga ti awk zong a um nain ka hmu fawn hna lo. Ka hawinu ruang ah ningzak in ka lung ah a chuak.

Nizaan ka ih hlan deuh ah Biogesis tlangkhat ka din i, puan chah nawn in hi kawlram lin ah hin ka van i vurh. Ka thlan a van chuak ciammam i khuat hnih khat cu si men la ti awk a chuah hnu ahkhin ka lufah cu a dam deuh suaomao. Aw biogesis te hin mithlop khawh a rak si hme hi! Ti zong khi ka ruah phah. Kai hngilh kho ti hoi lo i ka khel kai let, ka ningcang a ma, ka keng faakmi hna alo, a faak fawnlo. Zeiti um awk bak ka theih bu khin facebook nungak dawhdawh tel seh ka zoh ko ne hna ka ti i ka fb cu ka van kau. A cheu cu a paw rak faak ve na, micheu tlang rak kai na, mi cheu cu israel hna an rak phan diam ai. Hmm... hawi vial hi aw ti khin ka lung der ai tim nain aw a caan umte ko hnga lo maw ti lei tu khin thazaang kai pe ve. Sau nawn ka van zoh hnu ah massage zawn te ah khin a sen mi in 1 ti khi a van i ttial. Ka van kau cu Lovely... timi rak si ko ai. "Hi na dam maw?" Aw ka dam ka ti dengmang, an ka chonh chiar ka dam lio cu si peng kaw a ka lem cu. "Awawaw ka dam lo eh hi". "Ala a ziah dah macu zeiti zawtnak dah si?" "Ka thei bak ve lo" "aw ziah nangmah i theih lo cu. Zeitin si khawh nelai?" Ka theih velo micu tikhin zei poi lo in ka um, nain tuchun ka van zual ciammam, ka lu van fak, ka khua van sik.

 Zei sii din awk hmanh kai theih lo ceo khan aw ni zaan ka hawi nu timi kha ningzah awk pei rak si hi ti khi ka van ifiang. Si lei cawn i kum hnih tiang van kai ve cang hnu i mah zawtnak hmanh izoh khawh lo. Zoh khawhlo cu um rih seh, zei zawtnak ti hmanh theih lo timi kha a rak chim duhmi si cu mu!. Asi bak hrim. Nain keimah lawng ka si maw? Si naisai hlah, kan laimi sianghleiruun kai a tam u cu kan si cio ko. A ruang tampi um ko lai, kan ramchiat hei puh caan zong khi a um ko lai sihmanhsehlaw cu vialte nak in a si deuhmi cu kan mah pumpak in tei kan rak mak lo i kanmah te cawlcangh kan rak huam ve lo ruang ko ah hin a rak si.

Vawlei cung Miroling Bia

Aesop

1. “~ihphannak he a zungzal umnak cun mi vialte caah nunnak pek diam a `ha deuh”.

2. “Ral a um lonak hmun i ral`hat cu a fawite”.

3.  “Lawmhnak hi lungthin `ha hmelchunhnak a si”.

4. “Hmuhkhawhmi thil cu hlen an hmang”.

Alexander the great

1. “Hrin ka rak si ruangah, hringtu ka pa sinah leiba ka ngei i, dawttlakte in nunzia ka thiam ruangah, a ka cawnpiaktu sayate sinah leiba ka ngei”.

2. “Alexander rak si cang hlahning law, Diogenes ka si hnga”.

  (Diogenes cu Alexander chan lio scientist minthang a si).

Archimedes

1. “Ka kepha chiahnak hmun rak ka pe u law, vawlei hi ka cawi lai”.

Daniel Defoe

1. “Chiandeih ruun hmaichongah tuukawng chiahnak in, tuu run hmaichongah chiandeih chiah a `ha deuh”.

Aristotle

1. “Zulhphung ko khi hei sisehlaw cu bang, minung nihhin caan `ha kan hmuh paoh ah thil`ha lo kan tuah”.

Nun A Bawm Ngaitu Tuanbia Tawi

Phaisa Hi Riantuan Paoh In Hmuh A Si Lo.

Phaisa hi rian`uanman paoh ah hmuh a si lem lo. Nu le Pa nih fale caah an `uanmi man hmuhte ding zeitik hmanh ah an i ruahchan ballo. Mi cheukhat cu phaisa tampi an ngei ko nain an si a fak peng. Kan herhmi cu phaisa zong ngeih i a rum zong rum kha a si. Kan nunnak ah a poi bikmi cu thazaang chuah loin phaisa hmuh kan duh mi hi a si. Vawlei cungah ai dawhbik le a `habik mi thil hna hi mit in hmuh khawhmi le kut in tongh khawh an si lo. Kan thinlung tu nih a temmi an si tawn.(Helen Keller)

Rian har nih phaisa sunlawinak an kan hngalhter. Nu le Pa nih hi konghi kan fale kan hngalhter hna a herh. Tuchan thangthar mino hna nih phaisa sunlawinak an hngalh lomi hi a poi ngaingai mi a si. Fawi tuk in phaisa kan hmanter hna caah zeithil paoh hi cawkkhawh le zuar khawh phun ah an ruah dih. Zei thil hmanh hi a ngeitu nih man kan ngeihter tikah man ngei ah ai chuah tawn.

MI DANGHE BIA I RUAH, VA AL HLAH

Midang he bia-al hi hrial khawh a si i tlawmpalte na vun hrialnak nih lungthin retheihnak tampi an khamh lai. Bia-alnak i teinak lam cu hrial a si. Bia nai al ahcun zeitik hmanh ah teitu na si kho hlei lai lo. Mi pakhat kha bia-al na tei ahcun na sung, an tei zongah na sung. Bia-alnak ah teitu na si ahcun thil`ha deuh na sung. Bia-al na teimi pa kha na sung cang. Zeibantuk teinak dah a si kha ruat. Bai-alnak paoh nih thil`ha a chuahpi ballo. Bia-alnak i teitu si cu a chungah zeihmanh a um lo mi teinak a si. Man a ngeilo cemmi teinak cu bia-al teinak a si.

Meeting Tuahning

          

Written by: Rev. Dr. Sang Awr

Biadomhnak: Khrihfabu hruainak ah phungchim le thlacam lawngin a za lo. Khrihfabu tthanchonak caah biaceih le khuakhan a herh. Meeting tuah hi tthancho phunkhat a si. Zeicatiah biakhiahmi nih thilttha tampi a chuahpi. Meeting ah cun mizapi le mi tam deuh ruahnak kha laak a si caah a tthathnemnak a um. Asinain meting a tuah zia kan thiam lo tikah buainak a chuahpi caan a um ve tawn. Meeting tuahning hi cauk ngan pipi in an chuahmi a si nain a herh deuh tete kan hun langhter lai.

I. Meeting Tuahnak Nih Aa Tinhmi

                           01.  Meeting zoh dawh le felte in tuah khawhnak
                          02.  Mi tam deuh hnatlaknak in bia khiah khawhnak
                          03.  Mi tlawm deuh duhnak kha hmaizahpiaknak
                          04.  Meeting a kaimi paoh nih bia chim khawhnak le biatung dirh khawhnak

THO USIH LAW SA U SIH!

    (Nehemiah 1-10)

Nehemiah cauk fianternak: Nehemiah cauk hi tthenthum ah tthen khawh a si.

1.Nehemiah nih a hruai hna i Jerusalem khua kulhnak an remh. Nehemiah cu Persia Siangpahrang nih a thlahmi a si.

2.Ezra nih khan Pathian nawlbia cauk a relpiak hna i an sualnak an iphuang i an ingaichih.

3.Nehemiah cu Judah ram Mangki a si. Nehemiah hi Pathian aa bochan ngaingai mi a si i Pathian sinah hin thla a cam zungzal mi a si.

Biahmaithi: Nan theih bantukin Isreal mi cu Pathian thimmi an si i, Pathian nawl an ngaih lo caan ah Pathian nih dan a rak tat tawn hna.

Isreal an tuanbia ning chim a har lai caah Jerusalem kulhnak vampang a hrawhnak kong in kan thok lai.

Jerusalem Temple Hrawhnak Kong

*Pathian nih a thimmi le fimnak zong le rumnak zong a pekmi Solomon Siangpahrang nih Jerusalem temple cu BC 587/586 kar ah ttha taktak le ropui taktak in a rak sak. Asinain, cu tluk ttha in sakmi temple pi cu a chungum mi minung nih Pathian nawl an ngaih lo caah Babylon Siangpahrang Nebukhanezer a ralvengtu hoatu bik Nebuzaradan hmang in Jerusalem khua kulhnak vampang le inn vialte cu B.C 586 rak khangh dih cikcek.

Ti Thuhnak Lei Ah

 Pastor Charles Cung Bik Thawng

Bible:Luke:5:4-6,Bia a chim dih in Simon cua thawh I,Ti Thuhnak lei ah nan lawng hi hei thawn deuh law nangmah le na hawi le nih khan nan sur khan nga kha chep hna u” tiah a ti.Simon nih cun “Bawipa zaan khuadei kan vorh ttualmal ko nain zeihmanh kan tlai lo.Sihmanhsehlaw ti ko uh nan kan ti ahcun sur cu kan cheh rih ko lai,”tiah a ti.Sur cu an vun cheh hna i nga cu tamtuk hringhran an tlaih hna caah an sur cu tleh dih hnek aa zal.

CHIN NUNPHUN LE KHUAZING

Biahmaisa: Kan umnak vawlei pi hi miphun tampi umnak a si bantukin cu miphun cio nih an mah le sining phung le lam ngeih cio a si ti cu al khawh lo a si. Vawlei mi zapi hi miphun phunkhat ah i fonh kho dih usihlaw a `hatnak a um ve lai bangin a chiatnak le a nuamh lonak a um ve ko hnga. Miphun phunkhat sinak a feh tertu cu phunglam le nunphung hi a si bik ko lai ti cu al awk ttha lo in a um. Nunphung nih miphun phunkhat sinak cu a hruai peng ding a si. Phunglam le nunphung a ngei lomi le zeiah a rel lomi miphun cu pa ngei lo laakfa le miphun cawh hrinmi kahpia hna cu hram ngei loin a car i a thi colh ding thingkung bantuk an si ti chim ka duhmi a si.

Chins (Laimi) zong China-Tibet lei in a rak rami miphun khat kan si ve timi hi theih cio a si bangin rak langhter `han ka duh ve. Kan pi/pu hna nih an rak i kenmi le an rak ngeihmi phunglam le nunphung cu a tu kan umnak tlangcung tiang zong philh loin an rak I ken ko ti cu theih ciomi a si. Cucu techin fapar hna nih i zohchunh in pehzulh awk rianngan kan ngei ve. Minung nunning hi hlanlio lungchan in atu IT(Information Technology) chan tiangah aa thleng leng mangmi a si i, a ra laimi chan zongah a biapi te laimi Bio-technology or Biodiversity chan kan vun phanh te laimi zongah aa thleng chin lengmang lai i, miphun tenau pawl cu an nun phung an thlau kho menmi a si. Globalization nih vawlei hi a bitter chin lengmang i minung vialte i naih/theih deuh chin lengmang in a kan sersiam tikah cun ruahnak, hmuhnak, duhnak, tinhmi zong a kau, a sang chin lengmang ko. Nihin zong ram `hancho sinak nih a kan dolh chin lengmang i, miphun phunkhat sinak zong thlau a fawi temi dirhmun ah um a si. Cucaah miphun pakhat si venak thlau duh lo ahcun pipu chan in rak ngeihmi phunglam le nunphung hna kha kawl `han, kilven le fek tein itlaih cu a herh hrim-hrimmi a si ko hnga.

LAIHOLH KONGKAU AH LAITLANG KAN CHAMBAUNAK

Dr. Than Htun

Atu kan khualtlawnnak hi Pu Za Hre Lian nih lam cheuchum tiang a kan kalpi. Dr. Htin Aung hruainak in kal kan i tim nain Sianghleiruun kong ah ttuan ding a ngeih caah a kan zul kho lo. Anmah pahnih nih phaisa lei in siseh, minung thazaang in siseh rak kan bawm hlah u law kan khualtlawnnak hi a tlam a tling kho hnga lo. Nan cungah lawmhnak tampi kan ngei. Kanmah lei zong in kan si khawh tawk in kan i zuam ve caah kan hun chuahpi mi hi nan kan cohlanpiak lai tiah ruahnak ka ngei. Cun kan khualtlawnnak ah a kenkip in a rak kan bawmtu nan dihlak cungah lawmhnak chim ka duh.

A hmasa bik ah Laiholh kongkau hlathlainak aa thawhnak kong chim ka duh. A luancia kum nga-ruk hrawngah London Sianghleiruun in nichuah lei kongkau hlathlainak Sianginn ah ca ka chimh lioah holh kong ah professor a simi Dr. Hernderson he rian kan rak ttuantti. Amah hi South East Asia ram chungah holh kong a thiam taktakmi a si. Atu tiang ah Mon, Karen, Kawlholh le a dangdang holh pawl zong tampi a hlathlai cang. Keimah nih ‘Sayamaci, na hlathlai ding a tangmi cu Laiholh a si. Ca na chimhmi hi i din chung law, keimah he Laitlang ah ka zul ve ko ngat’ tiah ka sawm. Cu lio cu kei zong pensen ka lakka a si i kaa manh lio a si. Ahnu ah ka rak kainak Sianghleiruun nih cachimh dingah an ka auh i ka chimh lio ah Hernderson sin in ‘ ka ttialmi Karen Dictionary zoh tthan dingah Kawlram ah ka kal lai. Laitlang lei kal ding cu na tawlrel kho lai maw tiah a ka hal.

ZEIDAH KAN CAWN HNA LAI?

Salai Biak Lian Sang

A luan ciami kumkhat le cheu hrawng (2007) ah Kawlram in Singapore ram lei ah ka phan. Singapore airport ka phak le caangka IT tthanchonak aa danning ka hmuhmi nih ka khuaruah a ka harter bik. Vanlawng cung in kan chuak i Changi airport chung ah cun Kawlram bantuk ram sifak taktakmi ram in a ra mi kei mah bantuk caah cun airport chung ka hmuh mi paoh cu khuaruahhar ding lawng te an si dih ai. IT a tthang cholo tukmi ram in a ra mi keimah cu airport rianttuan tu hna zong nih tlawmpal cu an ka thleidan deuh ko rua ka ti. Ka hmaika ah mirang (western) mi pahnih airport checknak ah an lut. Airport rianttuantu nungak nu cu leklak a lu aa khun i a don hna. An hnu ah cun ka hei lut ve. Ka khualtlawnnak cauk (passport) cu a vun zoh i a muihmai aa thleng cawlh. A mitbenh tang in fek nawn in a ka zoh cawlh ko. Nain, a ka kal ter `han ko. Ka thawpi ka chuah hnu ah ka ruah mi cu IT, IT, IT tihi a si. Kawlram ah cun IT a niam tuk rih caah le cozah chia le ram sifak kan si caah a minung hmanh hi minung kan si na in ramdang mi he kan rak i dang hrim ko ti hi ka lung ah a chuak cawlh.

CAWN DINGMI I THIMNAK

 Singapore ah thlakhat hrawng ka um hnu ah cu ka airport ah cun Chin miphun hna i

upa pakhat a simi ka rak don. Changi airport in vun chuah ah hin taxi he chuah khawh a si bantuk in, vawlei tang tlanglawng MRT timi zong in chuah khawh thotho a si ve. A thilri cheukhat cu ka vun hnuh piak hna i MRT lei ah kan rak panh. Tlanglawng chung ah cun minung an king i biaruahnak caan`ha ka ngei. A mah bantuk upa he ka chan, chan khat ah vui hnih biaruahnak caan ka ngei theng lai lo tiah ka ruah i ka nunnak caah a biapimi biahalnak pakhat ka hal. “Tuchan ah hin zei bantuk thiamnak dah mino nihhin cawng hna seh tiah na kan duhsak bik?” tiah ka hal. “Na uarbikmi thil cawng law na thiam cem lai i mah cucu na caah a ttha cem lai” tiah tawite le zaang te in arak ka leh cawlh. Ka caah a man a sunglawi ngai mi biatlang pakhat a si. Cu ti cun Japan ah sianginn a rakkai ning le a rak kirlei ah Singapore lei ah a vun luh pah ning tibantuk hna bia a ka ruah thluah mah i, cu ticun atlunnak ding hotel kan phan. Ka kir pah ah bia a ka ruahmi hna cu ka vun kherh tthan hna tikah a zeidang kong nakin IT tthanchonak kong tampi a ka ruahmi ka theih tthan. IT thiamnak uar a umning, uarawk asi ning le a herh ning lawng te an rak si.

Kawl Ralkap A Cozah Le Hriamtlai Miphun Hawi Hna An Kong

Ex.Major Thawng Za Lian

Kawl Ralkap Acozah nih atulio daihnak ala mi hriamnam tlai miphun hawi pawl kha ramri kilveng tu ralkap ah thlen i anmah kuttang ah chiah dingin an timh lio hna caan asi. 2010 kum thimnak tuah hlan hrim hrim ah sikhoseh ti in an nam cuahmah , thazaang atlawm deuh mi pawl tu cu an duh ning poh in, acheu ramri kilvengtu ralkap ah, acheu pyituhsit ah thlen ding in atimh cang hna. Asinain thazaang aneimi KIA, Wa,Mon le Shan cheukhat pawl tu he cun hnatlaknak aum kho rihlo. Cu hlan zongahcun hriamnamtlai poh hriamnam nan up dih lai (surrender nan tuahlai)ti arak si, anduhlo tikah Kawl ralkap nih Ramri ralkap tu ah thlen than ding in a timh than mi asi. Mah zong ah Kawl nih a ti mi minung zat lawng lak,a dang vialte dinh ter ding, cun Kawl ral kap le ralbawi tu, ansinah chiah ding ti asi. Anhna atla lo. Hi kong kanzohtikah Kawl ralkap acozah nih miphun dang thazaang anneih, anthawn ding cu an duh lo ti cu afiang ko, a tih zong an tih ngai mi asi kha a lang.

 

Kawlram tuanbia kanzohtikah Kawlmi nih miphundang pawl he itlukdih ding,ikhah dih ding,tinco ciove ding ti mi hi an ruat kho hrimhrimlo ti cu alang. Gen Ne Win chan Kawl ralkap kong hi vun zoh than ka duhmi aum. Independence kan hmuh hlan ahcun Kawlram ah ralkap timi hi Karen miphun, Kachin miphun, Lai miphun, Kaya miphun, Shan miphun, Kawl miphun tiin mah le miphun cioin ralkap adang tete in um a rak si.

Democracy Timi Cu

Democracy biafang hi Greek biafang “Demos”in a ra mi a si. Demos sullam cu mipi tinak a si. Democracy uknak phung ah ram nawlngeihnak sangbik cu cu mipi sin in a ra.

1. Democracy uknak phung hi a tlangpi in aa khat ko nain, ram pakhat le pakhat hmanmi phung hi an i dan deuhnak tete a um ve.

 2. Democracy phung ahcun ram rorelnak le nawlngeihnak

cu mipi kut cung ah , direct in a siloah mipi aiawh thimmi palai hna nih an ngeih.

 3. Democracy uknak phung nihcun mipi zalawnnak kha a runven i a dirpi.

 4. Democracy cu mitam deuh duhning in ram uknak phunglam a si. Cun pumpak le mi tlawm duhnak zong kha upat pi a si. Mitam deuh duhning in ram kalpi a si nain, pumpak le mitlawm bu covo zong kha a upat i, a kilkamh ve.

 5. Democracy uknak phung nih Center cozah nawlngeih tuknak kha a doh a hrial i, peng le tlang nawlngeihnak kha thazang a pek. Mipi duh ningin kalpi khawhnak caah khuatlang cozah kha thazaang a pek.

NU HNA TUANBIA A THLENGTU QUATA SEAT

Kawlram ah a dikmi democracy le federal uknak phunghram a um khawh nak caah ramleng phan remkhel bu hna rian`uan hmalak cuahmah a si. Hi ti i zuamnak ah mah bu pakhat hmuhning le duhnak lawng si loin, ramchung ummi ramkhel bu hna le bu dangdang hna i cohlan khawhmi zulh awk phunglam chung a ummi ramuknak phunglam pakhat sernak caah i zuam cu a si. Cu ti rian ttuanttinak nih a chuahpi mi ( Federal Constitution Drafting and Coordination Committee (FCDCC) rian`uannak hi a si.

Hi FCDCC ahhin nu hna ramkhelnak rian ah i tel khawh nak caah le nu hna ram khongkau i telnak dirhmun `han choternak caah Kawl ram nubu (Women League of Burma) nih nu hna hi a tlawmbik (30%) i tel dingin an hal. Hi nu caah Quata seat chiahnak kong he pehtlai in biahalnak tampi a chuah caah vun zoh`i tuah hna usih.