CHIN INTERNATIONAL PARCEL SERVICE

*Chin International Parcel Service (CIPS) man fawi le rianrang tein vawlei cung hmunkip ah thil kuat khawh a si.

*Delhi ah khua a sami Chin Refugee thil kan kuatbiknak ram USA, Canada, Australia, Malaysia, Newzealand, Norway, Denmark, Switzerland le Sweden hna ah mandeng tein CIPS ah kuat khawh a si.

*Thilkuat na duh tikah nangmah rat hau loin a tanglei ahhin contact tuah law na inn ah a rak lak lai.

*Puan in rethei ngain na tthit tawnmi kha tthit a hau lai lo. Cun a kuatnak Box zong cawk a hau lai lo. CIPS nih ready tein an chiahpiak cia.

*Thil na kuat ni in caan karlak ah holiday a um lo ahcun ni ¾ ah na kuatmi sin a phan lai.

*Hi CIPS thilkuatnak hi Chin Refugee caah man fawite in tuahmi a si. Hmun dang thilkuatnak he cun a kuat man tampi a niam deuh. Na zumh lo ahcun rak test ve hmanh!……

*Delhi Chin Refugees nih thilkuatnak ah a niambik tiah kan ruahmi GPO rate nak niam in 10kg in a cunglei, USA le Canada cu kan kuat piak khawh hna lai.

*Thil kuat tikah a ba kan cohlang lai lo.

Cohlan lomi thil pawl;

*Zukhmawm a simi Golden Khaini, kuak, sii, eidin, thilcar phun a ngah lo. ( Courier i thilkuatnak nih a cohlanmi lawng a cohlan lai.)

Cohlanmi thil

**Ngun Taisawm, Banhrolh, kuthrolh, Saka, Tthihni, Hnipuan hruk-aihmi Keden, angki, hni tbk vialte kan cohlan dih. Tthi tangkapia thlaihmi zong kan cohlan.

Note : Come, Posting with us you will witness our incomparable discount!( Ra law, rak kua hmanh zeitluk in dah kan niam deuh na theih ko lai).

Contact us: 

                                                              

Stalin Tha Cung Lian (Cungcung)                               

B-65, (2nd floor), (Pu Kaan Myint Lakphak Dawrkam) 

Chanakya Place, Uttam Nagar, New Delhi -59, India             

Phone :+919871583162 (or) +919717810255           

Email: cungcung79@gmail.com                              

Facebook : Stalin Tha Cung Lian

NUN NUAMHNAK BIATHLI DAL (2) NAK

Dal Hnihnak

HARNAK LE HNAHNAWHNAK TEINING

Dal khatnak ah lungretheihnak le hnabeidonghnak nih khan kan harsatnak vialte a hlohthlau dih lai tiah ruat dih hlah, harnak le buainak tei khawhning cu hi ka dal ah hin rel deuh tuah. Harnak le buainak tei khoding cun lam pathum lawng lawng na zulh a hau; cu lam pathum na zulh khawh hna ah cun na harnak le hnahnawhnak tei kho ding hriamnam tlamtling na ngei tinak a si hnga. Cu hna cu kan phuah chommi an si lo i kan ruahnak men zong an si fawn lo.

Grik mifim minthang Aristotle zong nih a hman i mi a rak cawnpiak cang hna. Nang le kei zong nih kan i tthathnempi ve hrimhrim lai caah a hman zong kan hman ve awk a si hnga lo maw? Kan nunchung caan tawite, harnak le hnahnawhnak lawngte in hman dih nakcun, atu thok in hi ningcang te hi zulh le hman i tim ve cang tuah usih.

A pakhatnak ah, na harnak le hnahnawhnak cu zei ruang ah a rak um mi dah a si ti kha

hngalh khawh i zuam. Zei maw caan ah cun a zei bik hi dah kan harnak, a kan buaitertu a si ti hi kan hngalh tawn lo i cu kan harnak le buainak a ruang kan hngalh khawh lo tikah cun tuah khawh ding a um tawn lo; lungrethei chimpit vansang in kan um sawhsawh, tuah khawhmi zei hmanh kan ngei lo. Cucu dik na ti ah cun vun rel thluahmah tuah. Dr. Herbert E. Hawkes, Dean of Columbia College, Columbia University nih cun, kum 20 leng college sianginn ah a kaimi ngakchia sing hnih renglo an rak cawnpiakmi hna cu, “Lungarnak le i tuai lulhmalhnak (zei ka tuah lai ti hngalh lo, lungthin buai ngai ttung) hi kan harnak le kan i hnahnawhpimi le buainak sertu ttha bik an si,” ti hi a si. “Kan nun chung ah lung tuaibur, tuah awk hngal lo in kan ummi a cheu nak tam hi cu, kan harnak a ruang kan hngalh lo caah le zeitin dah ningcangte in kan tuah lai timi i ruat setset lo in tthat ter kan timh ruangah a rak um mi an si,” ti hi an si.

“Kan harnak bik zei dah a si i zei dah ningcangte in tuah a hau timi kan hngalh ahcun, cu thil tuahnak ah a herhmi thil cu kawlhawl khawh an si i cu ti kan tuah ahcun kan chung ah a ummi harnak le hnahnawhnak chung in chuah khawh a si,” tiah an cawnpiak hna. Kan hmaika ah harnak nganpi a chuah tikah mi tampi cu kan lau i cu nih cun ti lian bantuk in a kan fenh tawn. Lungfimte in khuatuaktannak ngei lo in kan hna a hnawk, kan lung a ar, kan

ngeih a chia i tuah ding le tuah lo ding zong kan hngal kho lo.

Harnak taktak nih a kan tlunhnawh tik ah chimpit vansang i um a rak fawi tuk. Sihmanhsehlaw lungdaite le thluak fimte in khuaruah khawhning a rak um tthiamtthiam ko. Hiti hin vun ti tuah: harnak a phanmi kha na ruah tikah na cung ah a phanmi bantuk in ruat hlah, mi cungah a phanmi kha ningcangte in ka tuahpiak hna lai ti phun khin ruat. Mi an dam lo tikah an zawtnak phun nih a ziakmi phun si kan hngal kho ngai an ti. Mi lentecelh mi le thil pakhat khat an tuahmi a leng i zoh ah hin, ‘cutin, kha tin tiah chimding kan thei ngaingai hna’.

Cu ve bantuk in na cung ah a phan mi harnak cu midang cung ah a phanmi na bawmh hna bantuk ceo ah ruat, mi nih khatlei in an rak tthuat tthan ding zong vun ruat chih law, cu ti cun midang ca ah sihni a dir ding bantuk na si cang. Cu bantuk dirhmun in naa dirter khawh hnu ah cun, na lungretheihnak le na hnahnawhnak cu na tei lai. Vun i hneksak hmanh, na harnak bik tete kha catlap ah vun ttial hmanh, a ruah i ruah le a ttial i vun ttialmi cu a dang, na ruah bantuk a si lai lo. Dr. Einstein te pawl, supreme court (biaceihnak zung sang bik) i biaceihtu hna hmanh nih zeithil hmanh hi ruah damh sawhsawh in an tuah bal lo. Lungfimte in khua a ruat khomi hna lawng nih an harnak le an hnahnawhnak cu an tei khawh tawn.

A pahnihnak ah cun, a pakhat nakin karhlan fawite a si. Na harnak cu zei dah a si ti na hngalh hnu ah, zeitin dah kan peh zulh lai ti kha na hngalh a hau. Cu thil tuah ding cun a ruah in ruah lawng a za hoi lo. Lung a tuai cang hnu ah cun khua tuaktannak hi a tlau dih i kanmah ruahmi le tuaktanmi hmanh kan zum ngam tawn lo. Cu ruangah cun catlap le cafung i lak law a ttial in ttial. “Tlamtlingte in harnak ttial cu a cheu tei tluk a si,” tiah Cherles Kettering nih a rak chim. Kan tuah dingmi felfaite in ttial hi lungchung i ruah le hngalhnak he cun zei ti hmanh in a khat bal lai lo.

1942 kum ah khan Mr. Litchfield timi pa cu Tuluk ram khuapi, Sianghai ah a um lio a rak si. Cuka ah cun Asia Life Insurrance Company ah manezar a ttuan. Japan ralkap nih Pearl Harbour an kah khawh ka kha a si. Hi lio ah hin Sianghai khuapi zong an lak chih. Cu lio i a konglam amah chimnak ah cun, “Japan ralkap nih Sianghai khuapi an rak luh le cangka an tilawng ralkap bawi ngan bik le a kut tangmi zeimawzat hi kan zung ah an ra i kan phaisa ngeihmi vialte cu ca ah an ka ttialter dih. An nawl ngaih lo cu thihnak a si caah lungsi lo ngai in an chim bantuk cun ka tuah.

Asinain hongkong bank he a dangte i kan ngeihmi phaisa US Dollar 750,000 cu ka pheh. An hmuh lai ti cu ka phang tuk hringhran, an hmuh ah cun ka ca ah thihnak a si ti cu ka hngalh. “Cuticun ka ttih tukmi cu ka um lo chungah an rak hmuh taktak. Ka accountant lawng a rak um i a sinah cun Japan ralbawipa cu a hrang len. Kei cu lihchim hmang, leirawitu, Japan ralkap nawl pek zeirel lomi a si a ka ti i a thin a hung tuk. A holhning ka vun theih ning ah cun, an mi hremnak hmun i chiah ding bak ka si ko cang tiah ka ruah. An mi hremnak hmun ah kuatnak cun mahte in i thah hmanh a thim deuh mi an tampi, mi tampi mahte i a thatmi an um cang ti cu kan theih cio. Kan hawile cheukhat cuka i an kuatmi hna cu an hremnak hna a fah tuk ruangah nihra hrawng a rauh ah an thi dih ti kan theih fawn, ka ton ding cu ttih a nung tuk hringhran. Hi thawng ka theih hi zarhpi ni zanlei sang ah a si i, vun i nuamh pi awk ah cun a har hringhran ko. Ka rian le ka dirhmun, ka min thannak, ka nupi le ka fale ka inn chungkhar ka vun ruah hna. Japan ralkap thintawi le ziachiat tuk pawl kut tang i um ding cu a ruah in ka ruat kho lo. Ka vun ruah deuh ah hin ka mit a mui, molh tim phun hna khin ka um. Chimpit vansang in ka um.

Sihmanhsehlaw cu hlan ah harnak le hnahnawhnak tei khawh ning cauk ka rak rel bal cang i cucu a tu hi hmannak caan ttha a si tiah ka ruah. Cu hnu ah cun hi ti hin biahalnak kaa tuah i ka ttial. Zei dah ka lungretheihnak bik, zei dah ka ttih, zeitin tuah ah dah a tthat bik lai? Ka kut in ttial sawhsawh lawng hmanh ka lung si lo i ka type writer in felfaite in ka ttial. A bia lehnak ding i ka ruahmi cu ka ttial dih. Ka zenh cemmi le ka ttih cemmi cu an mi hremnak inn I chiah a si. Cu an mi hremnak inn chiah ding cun luat khawhnak lam kawl ding a si. Zeitin tuah ah dah a `hat bik lai ti mi biahalnak ka tuahmi cu hiti hin bia lehnak ka tuah.

( i ) Japan ralbawipa sinah phaisa ka phehmi kong cu Hongkong bank phaisa a si ruangah tiah fiangte in chimning law a ttha lai. Hi ruahnak i a har tthanmi cu ralbawipa nih khan Mirang holh in chonh a duh lo i holh lettu sawm a hau hnga, holh lettu he cun kan duhning a si kho ngai hnga maw? timi cu lungrethei a si rih.

( ii ) Zam i tim ning law a ttha lai. Hihi hruh bia deuh a si. An ka tlaih nolh sual ah cun hri i thlai ding maw a si lo ah meithal in kah ding khi ka si hnga, an ka ngiatthlai tuk fawn i, tlaih lo in tlikzam khawh ding cu thilhar taktak a si ttung.

( iii ) Ka innkhan ah um peng ko ning, zung zongah kai duh hlah ning law a ttha tthan ko lai. Hika zawn ah a poi ngaimi cu ka mui a langh lo ahcun an ka zumh lonak a zual chinchin lai i keimah tlaitu ding ralkap an rak thlah tthiamtthiam ko hna lai caah hnahnawh chinnak a si lai.

( iv ) Cacawn nikhatni ah voidang bantuk in zungah kal ko ning law, zei hmanh a hngal lo

bantuk in kal ko ning law, ralbawi pa nih a rak ka hal sual maw a si lo le a ka chalh sual a si zong ah I chimthiamnak caan ka ngei lai tiah ka ruah i cu chung cun a hnu bik i ka ttialmi cu ka thim. Hremnak inn ah chiahkhawh cu ka si ko nain, ka lungtur a tur tukmi cu a um ti lo. Lungfimte in mit ka au ikhua ka ruat. Molh ka timhnak cu a um ti lo. “Zarhpi ni zan ah cun, ka ttialmi ca cu ka rel hna hnu ah lungrethei lo le mitkuh thawte in ka it. Nikhat ni zingah cun zing dang bantuk in ka zung cu ka kai tthan. Ralbawipa nih cun a rak ka hngah diam cang, kuak a zuk i, chonh zong a ka chawn duh lo. Kei nih cun zei thil hmanh a um lo bantuk in ka lanh tak i ttih lo ngai i ka ummi cu a hmuh ve lai dah tiah ka zumh. Ka zumh bantuk cun chun nitlak in a ka au lo i a hnu zarhkhat hnu ah cun Tokyo lei ah an tthial

diam.

Hika zawn i ka hlawhtlinnak hrampi ah ka ruahmi cu ka harnak le ka lungretheihmi raltthate in ka ttial i cu chung in ka tuah dingmi ka ttial dih hna, cu hlei ah cun ttih bak lote in ka vun pehzulh colh ruangah a si. Lungrethei ngai le buai cercur in ralbawipa cu va hmu ninglaw ka duhmi cu a si kho hnga lo. Raltthate in ka ruahnak ka sersiam khawhnak cu teinak a ka hmuhtertu a si tiah ka ruah,” tiah a chim. Amah hi atu ah cun New York khuapi ah Far Eastern Director for Starr, Park & Freeman Inc a si.

Kan chim nolh ding a pathumnak cu; kan chimchih diam hoi cang, cucu pehzulh colh ti kha a si. Kan hmai ah tuahding paohpaoh cu a si khawh chung in tuah colh, pehzulh colh hrimhrim ding an si. Pahchih na ttih a si kho men, va chonhbiak na zenh tuk zong a si kho; vun tuah taktak cu na ngamh lo deuh zong a si kho, asinain, phihlik khengtlang vel in vel lo in tuah dingmi tuah colh hi harnak le hnahnawhnak, buaibainak daihterning le, lungretheihnak, thinphannak, chimpit vansannak tei khawhnak thianternak ttha bik cu a si. Atu i tuah khawh komi a hnu tuah awk ah i chiah le atu ah kan tuah dingmi a hnu ca ah ti te hna hi lungretheih chap tu, hnahnawhnak, buaibainak caan a sautertu le harnakpetu an si.

Cucaah, na harnak cu zeiset hi dah a si ti hngal law, cu thil cu remh tthan le thianter nakding ca ah na khuaruahmi paoh kha ttial law, cu chung cun a ttha bik kha thim tthan law a si khawh hmasa bik caan ah pehzulh colh. Cu ti na tuah ko bu in na harnak le na hnahnawhnak a thian hlei lo ah cun hi cauk chuahtu hi rak chim law na phurh ding vialte an phurh piak lai.

Note: Hawikom Serning Cattialtu Pu Kio Luai tialmi Uk hnihnak chungta lakchinmi a si.

NUN NUAMHNAK BIATHLI DAL (1) NAK

LUNGRETHEIHNAK LE HNABEIDONGHNAK HLOHNING

Na tuah hnga ding ah maw, na tuah ciami ah maw lungretheihnak fakpi, zan it thiam lo tiang i an tuahtu thil na tong bal cang maw? Cu bantuk lungretheihnak ngan, kan lungchung ah a ummi thil hloh cu na duh maw? Willis Carrier nih a lungretheihnak le a lungdonghnak a hlohning hi ngai hmanh. Amah nih hi ti hin a chim, “Ka tlanval lio ah New York State i Buffalo Forge kampani pakhat nih rian an rak ka pek. Cu rian cu inzin rawk bak lo ding le inzin ca ah poinak um lote in seh chung ah petrol alhterning thiamnak thar hngalhding le thiamding a si. Ka tuah khawh ko lai tiah bia ka kam cang. Biakamnak minsen ka thut cang.

Rian ka vun awt cu ka lung a tho ngaingai. Kan ti khawh ko lai tiah ka ruah. Asinan, kan i ruah bantuk in kan hlawh a tling kho ti lo. A ruang ka kawl zongah ka hnalh kho ttung lo i ka hnabei a dong cikcek. Kan rian cu phaisa sing tampi man a si fawn. Ka hnabeidongh tuk ah ka tlu, mi pakhatkhat nih ka lu ah thingtan in ka tu hna sehlaw cu ko cu a lo. Ka taksa hi chunglei in a rak lin pup. Ka lung a vai. Ka hngilh kho lo i zei paoh te cu ka mang bantuk an

si dih. Zei thil ka tuahmi hmanh a nuam kho lo, rawl ei ka hmanh a thaw lo. Zei thil hmanh ka tuak tan kho lo. Caan saupi hnu ah ka lung ka fim. Hiti ka ruah peng ah hin zei tthathnemnak hmanh ka hmu lai lo i ka taksa le ka thinlung a chiatphah lai ti ka hngalh.

Ahmasa bik ah hi ti hin ka ruah. Hi rian ka tlamtlinh lo ruangah ka cung ah a tlung hnga dingmi le ka tuar dingmi a chia bik in ka ruah. Aho hmanh nih thong an ka thla lai lo. Ka rian bel cu ka sung lai, zeimaw can cu ka min zong a chia ngai lai. Cu pin cu ttihnung mi thil dang ka cung ah a phan ding a um lo. A pahnihnak ah, ka dirhmun a chia tuk ding cu i lungsak ka tim. Ka rian phaisa tampi le min tthat khawh ngaingainak cu ka sunghter, ka min zong a ttha lo lei in ka thanter, cu dirhmun cu vun i lungsak khawhnak ka ngeihter khawh hnu cun ka lungretheihnak le ka hnabeidonghnak cu ka hlonh i zangdamte in ka um.

Ka ruah nolh mi cu, rian cu kan hmuh tthan zau ko lai, cu bantuk lei ah mithiam ngai ka si ruangah ka ei khim hmuhnak a har lem lai lo, ka hlawhchamnak zong cu zohchunhnak lawng a si rih ko caah cu tlukpi cun ka min a chia lem lai lo ti te pawl an si. Hiti ka ruah hnu cun ka lungretheihnak le ka lungdonghnak cu a zang dih i ka chung i a tet in a tetmi cu an tlau.

Cu hnu ah kan thil hlawhchamh ciami cu, hlawhtlinnak zei maw tal a um hnga maw tiah lungfimte in ka tuak tan khawh. Dirhmun chia bik i dir dingah vun i ruah i cu dirhmun cu zangdamte in cohlan timhnak thinlung nih ka hlawhchamhnak cu a vun ka peh zulhter khawh tthan. Voi tam-ial zohchunhnak ka ngeih hnu ah cun phaisa tampi kan hmanchap lai i kan rian cu kan tlamtlinh lai ti kha ka hmuh. Kan vun tuah taktak i phaisa tampi sung ding i kan i ruahmi cu 15,000 kan miak. Ral`hate in ka dirhmun chia ding kha cohlang lo in rak umning law, zei ti hmanh in kan tlamtlinh hnga lo,” tiah a ti.

Lungretheihnak, ruahchih tuknak te pawl nih hin lungfimte i khuaruahkhawhnak le lungrethei vansang chimpit i kan umnak nih hin, luat khawhnak kan ngeihmi a hrawh dih ttheu tawn. Prof. William James zong nih, “Kan cung ah a tlungmi thil a sining in kan cohlanmi hi a hnu ah a rak phan dingmi vanchiatnak chung in i ven nak ttha bik a si,” a rak ti. Tuluk mifim pakhat Lin Yutang zong nih, “Kan cung ah thil chia bik a phan khomi cu kan lungthin dihlak in kan cohlan ngam ahcun kan tthawnnak thahri vialte ca ah tthawnnak thazang ttha bik an si,” a ti ve. Willis Carrier bantuk in lungretheih vansannak teitu midang kong ngai tthan hmanh usih.

John Simpson timi pa cu petrol zuarnak dawr ah manezar a si. Cozah nih mawttaw ngeitu hna sinah zuarh zat ding ri khiahpiakcia dih a si. Cucu manezar bik hngalh lo in a kut tang pawl nih a thlithup in mawttaw kampani dang sinah an cawk khawh ding nak tam in an rak zuarh tawn hna. Nikhat cu intelligence officer ka si a timi, cozah rian ka ttuan a timi pa nih a rak chonh. A kut tang pawl nih thil tthalo an tuahmi le a thlithup i petrol an zuarnak ca (voucher) pawl he a hmai ah cun a vun samh dih. “ Dollar 15000 ka pe law ka ka ka cip

lai, na ka pek lo ah cun biaceih zung ah kan phanhter lai,” tiah a hro.

Ca cu a vun zoh hna i a kut tang pawl thil tuahning cu a hman lo ti cu Simson nih cun a hngalh ko. Intelligence officer pa nih a chuahtak hnu ah cun a lungre a thei taktak. Dollar 15000 a pek lo ah cun biaceih zung i chuah cu a zenh tuk hringhran. A kut tang pawl nih an thil tuah mi ah cun ttuanvo ngeitu bik a si ttung i, zei ti hmanh in a hlitphuak kho ding a si fawn lo. Tadinca chung ah a min le a thil tuah sualnak vun rel ding cu a ruah in a ruat kho ttung lo. Dollar 15000 pek ahcun a hnu zongah ra in rak ka hal nolh sehlaw, ka him hlei lai lo ti a ruat. Amah Mr. Simson chim ning hin vun chim lawlaw tuah usih. A chimning ah cun, “Keimah pumpak ca ah cun ka sualnak a um ve lo caah ka ttih lo,” ti ko hmanhning law ka kut tang hna sualnak ah cun ka luat hlei lo. Ka duh tukmi le ka uanpi tukmi ka ttuannak kampani min chiatding le ka dawrmin chiat pinah, ka rian in ka phuah ding cu a ruah in ka ruat ngam lo. Petrol lei kongkau ah hngalhnak le thiamnak a ngeimi ka si ruangah hmun dang tu ah cun rian cu ka hmuh zau ko lai ti cu ka hngalh ko. Ka lungre a thei ngaingai ko, zei ti vun tuahding dah a si hnga a ruah awk ka thei lo.

Asinain cu thil ruangah ka cung ah a phan ding cu ka vun ruah nolh tik ah, ka duh thimnak si lo hmanhsehlaw ka cohlan a hau ti kha ka ruah i ka cohlan. Cuti bantuk in ka dirhmun cu a chia bik i dirding ah ka vun cohlannak thinlung ka ngeih lio ah ka hngalh lo kar ah ka lung a hung fim tthan i kan thil tonmi cu kan sihni pa sinah chimh ah a ttha ko ti ka hun hngalh. A hramthok te khan hi bang hna hi cu rak hngalhdiam ding ka simi kha keimah lungretheih in a thei i ruat setsai lo in ka lau ruangah ka lung a vaivuan dih i tuah ding zong ka rak hngal kho lo.

Kan sihni pa nih cun nawlngeitu sinah chim dingin ruahnak a ka cheuh. Ka va kal i nawlngeitu hna sin ka va chim cu, maw ka thin te! Intelligence officer tiah a rak i chimmi pa kha cozah rianttuan mi si loin, mi tthalo lihchim le mi hrokhrol le mihlen i a rak vakmi;

palik nih tlaih awk ah an kawl liomi tu hi a rak si. “Ka rak ttih tukmi cu zei hmanh a si lomi hi a rak si,” tiah capo saihnak ah a chim. Kan hmai i a chuakmi paoh hi lungfimte in cohlan i tim usih law, a chia bik na cohlan ahcun tlaak chinchinnak a um ti hnga lo. Na ca ah ttih ding zei hmanh a um ti lai lo. Leikuang facang phunte hna le sathah sachungril sernak ah hin a thurhnawmh khunnak le fih a nun khunnak hi vun i lak hmasa ah cun a tangmi cu a fawite in tei khawh a si ko.

 Na ton cuahmahmi maw, na ton lai dingmi maw cu thil cu na co tawk ah ruahkawhnak na ngeih hnu ah cun, lungretheih ding hrimhrim a um ti lai lo. Na tuah ding bel cu, cu dirhmun cun chuah khawhnak kawl a si. Dirhmun ttha deuh na phanh khawhnak dingtu kha lungfimte le felfaite in na tuaktan khawh cang lai. Na thluak na hman khawh taktak cang lai. Bawi Jesuh nih, “ A nunnak a sungmi cu himnak kha a hmu lai, mi toi ah aa dor mi cu mi ngan ah ser an si lai ,” tiah a rak chim kha hi ka zawn hi a rak chim duh mi a si chih ve ko. “Nan vailam kha nan i put lai” a timi zong kha hi zawn hi a chimmi a si.

Hi tuanbia ttha hi ngai hmanh, ttawnchom tluk in ngeih a nuam mi a si. A taktak a si ttungmi hi vun ngai hmanh. Earl P. Hanney timi pa hi Massachussetts peng i a ummi a si. A pawpi a hma I sibawi nih a dam kho ding a si ti lo an ti. Cu bia a theih caah caan rau lo te ah a taksa cu a tla. Pound 175 a rit tawnmi cu 90 lawng a tang. Sibawi thiam bikbik pathum a panh hna hnu zongah ti awk a ttha ti lo. A pawpi ah cun khairiat pep an khumh i a pawpi chung i ti a ummi paoh cu an dawp, si a dipmi le cawhnuk lawnglawng a rinh, cu ti i thi ttung lo dam hlei lo cun caan saupi a thlop. A lungrawh ngaihchiatnak nih cun a thinlung le taksa a zorter tuk i a ngawi rumro hin a ngawi. Amah nih a chimning ah cun :-

Ka hmailei i a ummi le ka dirhmun ka ruah ah, ka ca ah hnabeisei awk hrimhrim a um lo ti ka hngalh. Cu bantuk thiamnak hmang in an ka zohkhenh ah cun caan sau nawn cu ka nung lai ti cu ka hngalh. Sihmanhsehlaw ka ca ah nun nuamhnak le lawmhnak hnabeisei awk pakhat hmanh a um lo. Zingkhat cu khua ka ruat i zei ruangah dah thi ttung lo nung ttung lo in um cu ka duh i ka tthut sawhsawh ko. Vawleicung hel in khualtlawn vahvaih kha ka duh bikmi a si tawn i, cu ka duh bikmi tuah khawh ding cu ka ca ah van in a tlaimi thingthei zeitik hmanh ah ngeih khawh lo dingmi khi a si cang. Hi bantuk i pipe he i peh peng hi zei dah a tthathnemnak um?

Ka thih hlan ah vawleicung cul ding hin khualtlawn i thawh ninglaw hika i ka thihning he a dannak zei hmanh a um hlei lai lo? Sizung ah caan saupi nun nakcun vawleicung hel ding in khualtlawnnak lam I thih tuanh cu ka ca ah a sunglawi deuhtuk hnga lo maw? ka ti. Cu ticun tinbaw lei rianttuantu captain cu ka chonh. Ka thih tik paoh ah ka ruak cu ka chung le sinah kuat dingin. Ka ruak kuang kengcia ding in kan i chawn i hnatlaknak kan ngei. Ka timhtuahnak le ka khuakhannak sibawi le nurse te nih an vun hngalh cu an khuruah a har, a hrut cang tiah an ka ruah.

Caan rau lo te ah na thi colh lai tiah an ka chimh, kei nih cun a poi tinak pakhat hmanh ka ngei ti lo. Cu ti cun Omera hla: “Vawlei cu vawlei ah, leidip cu leidip, Thihnak thlankhor ka phanh hlan ah; A donghnak hmun kan phanh hlan ah hin, Kan caan ngeihchun tthate in hman i zuam hna usih.” timi hla ka sak pah i US President Adams mincawi in a min an sakmi tilawng nganpi ka cit i Los Angeles khuapi chuah tak in khawchak lei ah kan kal. Kan kal ni cun ka ttha deuh in ka hngal. Ni tlawmpal kan rauh hnu ah cun ka si dinmi cu ka ngol i kan kalnak hmun ah ei-awk a ummi paoh cu ka ei dih. Sibawi nih khan ka thil eimi pawl cu na ca ah thihsi bantuk an si tiah a rak ka timi an si hna. Kuak ka zuk i ei lomi hrimhrim ka ngei lo. Tilawng varanda ah ka dir i khua ka cuan, kan i chawhlehnak le ka thil hmuhmi cu an idawhtuk hringhran hna. Thla tam nawn kan tlawn hnu ah cun dam thiang ngai hin ka thei. Hla ka sa, lente ka celh, ka laam, zan khuadei dei in nuamhsaihnak patti ah ka tel.

“India ram le China ram rili kam kan phanh ah cun, mi nunharning le sifah retheihning fiangte in ka hmuh hna. America ram ah zei hmanh ngei lo le harsa i kan rak i ruahmi kha miram he tahchunh ah cun paradis ah khua a sa mi bantuk kan sinak a ka hmuhter. Ka lung a rak tlin tawn lonak zongah khan a lawm tuk ding ka rak si timi fiangtuk in ka hngalh. Pawpi fah ngei, ruak kuang he khual a tlawng mi ka si zong ka philh phah dih, ka nunchung ka caan liamciami vialte nakin ka nuam deuh. Ka tlun hnu zong ah rian ka ttuan ko, a hnu kum 20 hnu zongah ka zawtnak cu a chuak hlei rih lo. Kha hlan kum 20 lio ah ka cung i thil a tlungmi kha khua ruahhar a si.

Mang bantuk an si dih,” tiah a chim. Earl P. Haney nih cun a cung ah a tlung dingmi thihnak cu a cohlan i cu dirhmun in a hmanung bik le a ti khawh chun cu raltthate in a tuah. Nun khuasaunak ah a hman phah lawng si loin, khuaruahhar nun nuamhnak a hmuh. Nun nuam hlenglo in nun khua saunak cun, nun nuamte in caan tawite nun a ttha deuh a ti. Haney cu nun nuam ngai ngai ttung in caan sau pi a nung.

Hi nuamhnak biathli hi ngeih na duh ah cun, Na cung i thil a tlungmi a chia bik cu zei dah a si ti hi ruat law, Cu a chia bik ding na dirhmun cu na thinlung dihlak in cohlang law, Dirhmun chia bik hmun in tthanchonak lam cu zulh i tim.

Note: Pu Kio Luai nih Hawikom Serning timi cauk a ttialmi uk hnihnak chungta lakchin mi asi.

Hawikom Serning Dal 17 Nak ( A Donghnak A Si Cang)

                              Dal Hleisarihnak

                         HAWI KOMHNING THA

Mi nih dik lo le palh ngai ah kan ruat ko hna hmanhsehlaw, kanmah cu dik ngai le palhnak ngei ah i ruat hleng lo in thiam kan i coter. New York khuapi chung ah mipi nih an ttih taktak mi; palik zakhat leng nih an dawi i an kawl lengmang mi pa cu caan saupi hnu ah an tlaih i biaceihnak zung nih a kong an ceih i thah ding in bia an chah. Lektthik tthutdan ah an tthutter i an thah mipa Crowley an timi hmanh nih mi a thah ruangah sualphawt a simi cu a ruahning phundang a si. Palik a thahmi zong a mah le amah a vennak a si tiah thiam aa cuh. Mi nih misual an ti i lampi ton i vun suksual hmanh ah mi a that duhmi, ingchiat le thintawi ah chimpit a si mi hmanh nih mi ttha lo ah chiahmi a si mi le ka ttha tiah a ti nakah cun, “Ka lungchung ah hin lung retheihnak, nunnemnak le aho mi zei sin hmanh i faknak pek duh lonak thinlung ka ngei tiah,” a ti ve ko.

Voikhat cu America ram ah mi ttihnung bik ah an chim i an fale tthihnak ah an hman mi, cu

tluk in a sual mi pa Al Capona an timi zong nih,“Ka caan tam bik cu mi lunglawmhter nak, mi bawmhchanhnak le an herhmi tuahpiak nakin ka hman dih. Ka sin i a kir tthan mi cu thangchiat, kongceih le lih puh a si i misual bantuk in kawl i tlaih dingtu ka rak si,” a rak ti. America ram thonginn minthang Sing Sing timi thonginn ah thongtla cawngtu bawi pakhat nih, “Hika thongtla mi tlawmte lawng nih hin misual ah an i ruat. A tam deuh cu nangmah le keimah bantuk in mi ttha, thil tthalo tuah i an puhmi hna zong thil ttha tuah timh ruang, cu ruang kha ruang a si tiah ngaihthiam halnak le nawlnak bia an chim kho dih.

Mi sual bik le mi ttihnung bik ah kan ruah mi hna hmanh nih cu bantuk in thianghlim le mi ttha ah an i ruat va si kaw, nifate kan komh mi hna le kan hmuhmi hna hi cu ttha ngai ah a ruatmi, soi awk um lo, ka si tiah a ruatmi ah ruat ko hna. Soiawk an va si zong hmanh ah, tlin lonak an va ngeih zongah nang le kei nih rak chimhhrin le rak cawnpiak, rak soisel hau lo ah an i ruat ko lai. Mi soisel hi i hawikomhnak ah a ttha lomi le san a tlai lomi, i ngamhtlaknak le i tlaihchannak nakin i huatnak a hringtu a si deuh tawn.

Abraham Lincoln a thih lio ah Secretary of war Mr. Stanton nih, “Vawleicung ah uktu le hruaitu vialte lakah a tlamtling bik,” tiah a ruak thlahnak ah a chim. Hika zawn ah hin Abraham Lincoln hmanh kha a rak tlamtling lo i a si lai. Mi a soi i an thin a hunter ruangah velh an i tim i an hawile nih tlai hna hlah sehlaw innrang hmanh hngak manh lo in a thi diam hnga. Asinain, mi soisel le thangchiat a tthathnem lo ning a hngalh phah. Cu hnu cun mi soisel le thangchiat lo in, mi kip sinah tthatnak langhter cu a biatung le a tlaihtleng ah a cang. ‘Soisel hlah, soisel in na um nakhnga lo’ timi hi a caang thim a si. A nupi nih khawchak lei mi pawl a soisel hna hmanh ah, “Kha ti khan mawhchiat sawsawh hna hlah, an dirhmun ah dir usih law, zei hlei kan si men lai lo,” tiah a ti.

Mi zeimaw kha a ziaza le a nunning thlenter na duh maw? Cucu na duh a si ahcun, a ca ah thilttha tuah a duhtu na si. Amah belte nangmah in a hram na thok a hau kho men. Mi an nun thlen le remh kan duh, kan i zuam, kan caan zong kan pek, kan ngeihchun chawva zong kan sian ko, asinain kanmah i remh awk kan ngeihmi cu kan philh diam tawn. Mi mit hnawm hi kan mit hnawmnak ngan deuh tuk in kan hmuh tawn. Tuluk mifim Confucius zong nih, “Mah le hleithlak hmanh a thianh lo mi nih mi innchung ah a ummi hmunthur huat lo ding le soisel lo ding,” a ti. Zawng nih a tawkheng a hmu lo i mi tawkheng a soi an timi hi zawng taktak a si rua kan ti; a rak si lo, kanmah tu hi kan rak si.

Mi nih huat mi le rem lo mi phun si kan duh ahcun thaizing thok in mi soisel ding a si ko, cu nih cun kan nun chung ral a kan pek cio ko lai. Mi soisel le thangchiat hi meici ttihnung tukmi, mi an i duhnak le an i uanthlarnak zen alhter khotu le puahter khotu a si.

Hawikomh mi hna paohpaoh zei lei hoih hmanh in na soisel hna lo le an thangchiat lote in na um ahcun aho hmanh nih an in soisel lai lo. Kan mah nun hmanh tthat hleng ttung lo in mi nun thlen le remh kan i timh tawnmi hi kan tuah lo ding kan tuahmi tu a si deuh ttheu

tawn. Mah le mah hi kawmitti tuah i mi kongceih kan hmang tawn. Hihi a tthat loning na hngalh duh ahcun mi vun soisel hna law na hngalh colh ko lai. Mi zei hmanh hi an theih ah maw an theih lo ah maw soisel hna hlah.

Note: Pu Kio Luai nih Hawikom Serning timi cauk a tialmi chungta lakchin mi a si....

Hawikom Serning Dal 15-16 Nak

Dal Hleinganak

MI THANGTHATLE HLORHNING

Ka lawng in faknak a si lomi, thinlung taktak in faknak a tthatning kan chim cang. Mi nih tthatnak an ngeihmi le an thil ti khawhnak tlawmte hmanh hi a fakzia thiam usihlaw, cu nihcun tthancho chinchin duhnak thinlung a ngeihter lai. Ngakchia a dir thiam ka, kal thiamka tete zong hi kan vun fak hna ahcun, an tuah khawhmi a dih umnak in an i zuam ve. Kan fale cacawnmi zong hi an thiam lonak ah siloin an thiammi zawn ah fakpiak hna usih law, an thiam lomi cu tlawmte, fawite a si tiah vun chimpi ahcun an lung a tho deuh tawn ko.

Kum tampi a liamcia mi ah khan London khua ah cattialtu si a duhtuk mi, mi pa pakhat a rak um. A ca ah lam a ping ngai. Kum li leng sianginn a kai fawn lo, a pa nih le mi phaisa a bat ruangah thong a tla fawn. Hi ngakchiapa nih hin rawlttam harning cu a fiangtuk. Kuli leknak a vun hmuh ve, phaisa tlawmpal a ngeihchunte hmang cun a duhcem mi cattialtu si cu a tim, khatlei ah a cattial cu mi nih an nihsawh lai ti a phang ttung, phuhrung bu le ningzak bu cun a ttial i zanttim ah sattaih ah a va thlak. Asinain aho nih tadinca ah an chuahpiak duh lo. Tuanbia tam-ial a ttial hnu zongah aho nih zei te an relpiak hlei lo.

Voikhat cu a tuanbia ttialmi pakhat cu tadinca pakhat nih an chuahpiak. A thabat man le a phaisa hman cangmi bel cu zei hmanh a hmu lo. Cu tadinca i Editor nihcun a ttialmi a tthatning a fakpiak ve. Cu a faknak awka a hmuh i a lawmhning cu ‘ui-te ekchuak bang’ umtu awk a hngal lo. Cu thawk cun thazang thar a la i vawleicung khua zakip ah mi nih cawk ve le rel ve an duhmi tuanbia ttha ‘Oliver Twist’ timi tuanbia ttialtu ah a chuah. Faknak awthawng pakhat nih mi nunnak a cawisanning le a hlorh khawhning cu khuaruahhar a si.

Kum 500 liamcia ah khan London khuapi ah dawr hngaktu pakhat zong har tuk in rian a ttuan ruangah a hnabei a rak dong tuk. Zing suimilam panga in a tho tawn i nikhat ah suimilam 14 chung rian a ttuan lengmang. Cu bantuk i kumhnih chung a ttuan hnu ah a celh ti lo i nikhat cu zing ah a tho i lakphakti hmanh ding lo in, mi inn zohkhenh i a ttuanmi a nu sin ah, a umnak in meng 15 a hlatnak hmun ah cun a va kal. A va phanh ah cun a ttap. A lungrawh vansannak bia cu a chimh. Dawr ah ttuan nolhnak cun mah le mah i thah hmanh ka duh deuh tiah a chimh. Cu ti cun a vansan tuk ah sianginn a rak kai lio i a cawnpiaktu pakhat sinah cakuat saupi lunghno ngai in a ttial i a kuat.

A sazapa nih a ca a vun hmuh in cattial thiam taktak a si tiah a ti, i a auh. Asinah cun cawnpiaktu saza ah a lak. Cu faknak le lawmhpinak nihcun a lung a thawhter i a nun thlennak lam sialpiaktu ah a hung cang. Mirang holh in a ttialmi cauk hna cu, English Literature rumtertu ah an i cang. Cauk, hla lei phun lawngte hmanh 72 a  ttial i phaisa nuai 1,000,000 tluk a hmuh nak. Hipa hi na hngal bal maw? H.G Wells an timi pa kha a si. Zingkhat cu Pi Earnest Gent, New York khuapi ah a um mi nih a sinum nu Nellie sinah, “Nillie, kan sin i na rak um lai ah khan na ttuantthingnak nu he dawr ah kan i hmu i na fel lonak le na thathutning a ka chimh len. Asinain, atu zarh hnih deng na um cang i na fel lonak ka hmuh ttung lo! mah nu biachim kha ka zum ti lo,” Nillie cu, cu hlan ah cun a rak fel lo taktak, asinain cu bantuk i faknak awka a vun theih cun a remh i soisel awk um bak lo mifel ah a chuah thai.

Mi hi an tlinh khawhding in kan ruahmi le kan duhmi kan chimh ahcun, tlinh khawh kha an i zuam tawn. Shakespeare nihcun, “tthatnak cu na ngeihcia ah ruat law na ngeih colh ko lai,” a ti. Mizei paoh hi ttha dingah a ruat tu an um ahcun tthat an i tim hrim hrim ko lai. Kan hnuzarh ahkhan ka hawipa tlangval upa ngai kum 40 hrawng nih a nungak nu a laampi. Laam a thiam lo ngai caah a nungak nu nihcun laam cawng ding in a fial. Nungak dang pakhat sinah laam cu a cawng. Cu a va cawnnak nu nihcun pakhat hmanh lam thiam lo, a ke hlan le a tungtai a khiah ning, a cawlcanghning cu pakhatte hmanh a dik lo tiah a rak ti. Cucaah ka hawipa cu a lung a dong i cu nungak sin ah laam cawn cu a duh ti lo. Midang sinah a tthial. Cu a va cawnnak nu tu nihcun laamning tampi cu a thiam ko i cawnhau cu a tlawmte lawng a herh tiah a rak ti. Cu nihcun a lung a thawhter i thiam lak in a cawng kho.

A cawn hmasatnak nu nih a rak timi kha a hmaan kho men ko. Asinain pakhatte hmanh thiam lo in chim cu an hnabei a dong tawn. A cawn hmanungnak ah mi chawnhbiak le mi lung thawhter a thiam ca tu ah a si. Na nupi maw asiloah na fale le na kut tang ah a ttuan mi hna zong kha zei hmanh thiam lo le tthangcho kho lo dingah chia in va ti tuah hna, tthancho an i timhnak le an lungthlitum na hrawhpiak dih hna bantuk a si. Fak law forh law, an palhnak cu tlawmte, fawite in remh tthan khawh a si ti chim law, cu nihcun a thil ti khawhnak ah a lung a thawhter deuh lai. A ti khawh ko lai tiah zumhnak nganpi na ngei ti kha a hngalh ahcun na ruahning leng ttha in tuah a tim ko lai. Cucu a ca ah hlawhtlinnak hram a si lai.

Dal Hleiruknak

NUVA KARLAK AH A FELFAI LO MI FELTERNING

Kum 75 reng lo a kal cangmi ah khan Napoleon III, France siangpahrang Napoleon Bonaparte tupa cu Mary Eugenie timi nungak he an i duh. Vawileicung i nungak dawh bik a si hlei ah Spanish siangpahrang cithlah a si fawn. Siangpahrang kut tang bawi upa hna nih cun nupi ah tthi lo ding in an ti len zongah a duhnak nihcun a tei tuk i a tthit tthiamtthiam. “Zei bantuk in rum le minthang zong sisehlaw ka hngalh bal lo mi nupi tthit nakcun mi sawhsawh te zong ka duh mi le ka zohcho mi tthit cu ka duh deuh,” a ti hna. An i tthitum ka ah cun an i nuam ngaingai. An rum, an bawi, nawlngeihnak an ngei i an min a thang fawn, an mui a dawh veve fawn. An i duh i an i daw ngaingai. Cu hna pahnih tluk tthitumnak tluk in a sunglawi le tlam a tlingmi cu a um kho ti lai lo.

Sihmanhsehlaw an i duhdawtnak pangpar cu caan sau a nguh lo. A hram a bum i, a par a ziam ai. Mary cu caan rau lote ah phunzai le ingchiat in a la, soiselding hi a hngal kho tuk. Nahchuahnak le thintawi nakin a khat i an pa cu lungnuam in a umter kho ti lo. A chung le

sinah a thangchiat, mi um lio zongah a upat ti lo.  Rian a ttuan lio ah hna a hnawh, a mahte lawng um a sianh lo i nungak dang he an um lai ti a phang. Ralbawi ngan pipi uk khotu nih cun a nupi pakhat cu a uk kho ti lo i an innchung cu hell mei bantuk ah a ruah. A nupi pawng um cu a ttih hin a ttih cang. Hiti a soisel le a zai lengmang ruangah Mary nih cun a duhmi a hmu kho maw? Nemman. Napoleon nih cun a nupi pawng um cu a duh in a duh ti lo. Zan ah a mah congtu ralkap hna he cun an chuak i nungak dang sin hoi hna ah an kal. Cu a si lo ah Paris hauka hmun nuam ngai ah a va kal i cu ka thli thianghlim dawp cu nuam a ti deuh tawn. A ngaihchih tuk ah um awk a hngal lo.

Phunzainak le tlawhciarnak theipar cu hihi a si. Mary cu siangpahrang nupi, vawleicung muidawh bik nawlngeihnak sang bik le phaisa hmancawk lo ngei ko hmanh sehlaw cu vialte cu a zainak le a tlawhciarnak nih cun cirik a kaiter i nu le va vialte lak ah a nuam lo bik ah an cang. Nu le va kar i lawmhnak le dawtnak rawkternak a fawi bik le a tthabik cu zai, tlawhciar, nuar le soiselawk kawl peng hi an si. Zai law phunciar peng law cu nih cun pinger cuk bantuk in a donghnak ah an thah te lai.

Russia mi, Leo Tolstoy an timi pa hi na hngal bal maw? A min hngal lo hi an tlawmte. Amah cu cattial thiam minthang taktak a si; a cauk ttialmi pahnih, War& Peace timi le Anna Karennina timi hna cu vawleicung cauk minthang bik lak ah a telmi an si. Tolstoy cu a min a thang tuk i mi nih a hnu in an zulh duahmah tawn. A chimmi paoh hi chingchiah an timh, “It cang usihlaw a tthat ka zumh,” a ti mi tiangin an i chingchiah dih ti a si. A min than lawng si lo in an nupa cu an rum, an hmai a hngal, fa duhnung taktak an ngeih hna i an van a ttha kho taktak.

Nu le va a simi hna lakah anmah tluk in duh a nung mi hi vawleicung ah an um hlei ti lai lo ti awk te khi an si ve tawn. Asinain Tolstoy cu a nunning a thleng ai. A cattialmi hna cu a zahpi, mi toidor in a la, a ngeihchiah chawva le loram cu mi sinah a tthenh hna. Bawi Jesuh nih a chim bantuk in nun a tim ai. Lothlawh kut rian ttuan in a um, a kedan ding a mahte in a tthit, a ral paoh ngaihthiam a tim hna. Nunning thar a timhning cu a nupi tlinh phun a si ti lo. Anih nih nun nuamh a duh, minthan le lianhngan a duh, ngeih le chiah phaisa a mit a thi i an ruahnak a khat kho ti lo. An pa nunning cu nifatin in a soisel i an nu va kar ah an zingka nichuak a ttha kho ti lo.

Thil a tuahmi paoh; ngeihchiah le loram mi a tthenhmi hna, ca a ttial i man lo in mi a pekmi hna soisel lo a ngei ti lo. A phun a zai. Soisel awk a kawl i lungthin nuamh ni a ngei ti lo. An pa Tolstoy nih a vun leh deuh ah a tlu i thi deng phun in a tha a tom, ttuangah a let i a cil buanbara hna a tawhter. A caan ah thihsi umnak dur a ken i amah le amah thah a tim peng. Cu a si lo ah tikhur chung ah zuan hna a tim. An i tthitum ka ah khan cun an i nuam ngaingai, asinain kum 46 an umtti hnu ah cun an pa ca ah celh awk a ttha ti lo. A nupi mui hmuh peng zong cu thil har a si cang.

A nupi nih cun an i dawt nak tharchuah tthan a duh ngaingai. Cu hlan kum 50 hrawng i Tolstoy nih mi sinah dawtnak bia thlumthlum a ttialmi hna cu a relter i a vun rel zongah dawtnak hrimhrim an ngei ti lo, cu hlan i duhdimte in an rak nunttinak can hna cu nichiar, zerhchiar, thlachiar, kumchiar in ni nih a liampi hna auh len zongah kir an tim ti lo. An nupa cun ttah lawng an ti khawh tawk a si cang. Asinain an nu nih cun a zia cu a tthinh hlei lo, a zai, a hrang, a phunciar tthiamtthiam ko i, a soisel peng ko.

Kum 85 a si kum ah, zingkhat cu a celh in a celh ti lo. 1910 October thla zanttim khuasik lakah an inn cu a chuahtak i kalnak hngal lo in horhra lakah a vak. An inn cu hell mei bantuk ah a ruah i zungzal in a nupi mui hmu ti lo dingin an inn cu a chuahtak. A hnu ni 11 hnu ah fak ngai in a zaw i tlanglawng dinhnak pakhat ah a thi. A thih lai ah a pawng ah a ummi hna sinah bia a cah takmi hna cu , “Ka nupi nih ka ruak pawng ah rak tthu hrim hrim hlah seh,” tihi a si.

Cu bantuk in an inn a chuahtak hnu, a thi timi thawng an theih hlan ah khan, a nupi nih cun a sualnak a hngalh Asinain caan nih a liamtak cang; a tlai tuk cang. A thih thawng an vun theih cun a fanule pahnih he an tthu i a pa thihnak hi, “Keimah ruangah a si, keimah sual le thiam lo lawngte a si ko,” tiah lunghno ngai in a ttap. A fale pahnih nih cun zei hmanh an chim lo, a nu chimmi cu a dik ti cu an hngalh ko. Zei chimding an hngal lo i an ttap ve. Tolstoy nunning hi soiawk um lo cu a si ve hlei lo, a nupi nih a soiselnak hi a dik lo ka tinak cu a si hlei lo. Asinain lungtlinnak hrimhrim ngeih lo in zai zungzal, soisel awk kawl peng le nuar zungzal ko nih cun zei hmanh a remh kho lo tihi kan chim duhmi a si. “Ka rak hruh tuk bia a si,” a ti len zong ah san an tlai ti lo, a tlai tuk cang.

Abraham Lincoln konglam ah ngaihchiat awk bik a simi cu a nupi konglam a si. Mipa pakhat nih meithal in thi lak in a kah ti mi thawng cu ngaihchiat awk taktak a si rilmal ko. Asinain cu nakin ngaihchiat awk le a poi deuhmi cu a nupi sual le tthat lo tuk hi a si. Meithal kuan nih a khenmi cu a fah zong thei tuk manh lo in a thi ko i a nupi tu cu kum 23 khengte an umtti, cu vialte chung ah a nupi sualnak le tthatlonak nih cun hlingchunh henh in a henh i cucu a tuar peng. A phunzai hnawh, aw hranghrang in a chonhbiak i a soisel zungzal. Amah te lawng a um le milak a um zong a dang hlei lo. An pa thiltuahmi paoh a soisel, a muidawh lo tiang in a soisel; a hnakhaw a kau tuk, a hnar a kual tuk, a hmur a parh deuh, a kut le ke an sau tuk, a lu a zum ritret tuk, a ti. “Soisel lo zong a ngei lo. Cun milai America President pi hmanh sisehlaw a minister pawl he an um lio zong ah a rikrak awthang thang in a sik, upat hmaizahnak pakhatte hmanh a ngei lo. An pa cu a ning a zahter tuk. A caan ahcun mi hmai hmanh a zoh ngam tawn lo. A nupi pawng um cu a duh tuk lai tiah na zum maw?.

Phunzai, soiawk rumro kawl, hmai i chiat, i nuarte pawl hi cancer zawtnak nakin ttih a nung deuh, a ruang zei huaha lo ah nupa i remlonak le tthennak, le nupa duhdawtnak par a ziamhtertu an si tawn. Hi cauk chung i kan cawnmi vialte hi midangpi le kan kar nakin kan nu le va kar ah hmangthiam hna usih law, zeitluk in dah nu le va nun nuam kan si hna hnga!. Khatlei kam ve ah cun, British politician minthang le Prime Minister hmanh a si ve mi Disraeli nih cun, “Ka nun chung ahhin thil dawhcah lo phun tampi ka tuah ko lai; sihmanhselaw, nupi hi duhnak ruangah ngeih ka tim bal lo,” a ti. A chim bantuk in muidawh lo, mi rum taktak mi, kumkhua zongah upa ngai cangmi nu hi a tthit. Thilpuan le ttamhmuaih zongah cu theng kha theng a ti lo. Pa bantuk a si. Cathiam a si lem lo i nupi ca bel ah cun tthat hlei khunnak a ngei i nupi rua te a si. Pasal zohkhenh a thiam, an pa cu fimnak lei ah tluk a tim lo, a cung kai a tim fawn lo. A si khawh tawk tete in an pa cu a forhfial, a fak i a dawt. A rian ttuan nakin thadi le zaangba in a rak tlun tikah a rak dawt.

Theihthiamnak he a zohkhenh. Thiltuah a timh mi kong ah a lung a dongh deuh zongah,

lungdong lo dingin a forhfial i thazang a pek, an pa cu zei bantuk thil hmanh ah hlawhcham kho a si lo ti hi a ruah ning a si. A hmasa ahcun an i duh lo. A helh zong an i helh lo. Asinain an um tti deuhdeuh i an i duhdawtnak a sang deuh deuh.  An i tleihchan chin lengmang. An pa nih cun, “A hmasa ah khan cun na rumnak ruangah kan tthitmi na si khah,” tiah capo pah in a hei ti, an nu nih cun , “Ka hngalh tuk ko, atu ah cun ra ka tthi tthan law duhdawtnak ruangah na ka tthit cang lai ti ko”tiah a hei ti ve. An pa nih cun ‘aw’ tinak ah a lu a khunpiak. A nupi cu soi awk um lo, mifel khitkhet cu a si hlei lo nain an inn chungkhar cu nuamte in a chiah.

Va le ca ah hngalh ding ah zeuhuaha lo ngai ah rel tawnmi cu nupi le thuhbawihh lei tuaktanpiak hi a si. Nu tampi cu an i thuihbawihnak le an i thuhbawihniing kong hi an biaruah thawtnak bik le a nuam an ti bikmi a si. An vun i ttamh ah hin fak hna usihlaw an i lawm ngaingai ko lai. An pasalle tampi nih hi hi kan hngal lo. Hngalh lo hmanh siloin kan soi chap hna, a nih na lo, cu na lo, kha na lo kan ti hna; an lungthawhnak kan hrawhpiak hna. Cu tik ah an hmai a chia i nu le va nuamhding tluk in kan i nuam kho ti lo.

Note: Pu Kio Luai nih Hawikom Serning timi cauk a tialmi chungta lakchin mi a si.