“Khamhtu Pathian Vawlei Ah A Chuak Cang"

Text: Matt. 2:1-12 (nangmah Baibal tein rak rel)

Minung nihhin kan minung hoi upatnak pek a tlakmi kan pek ko hna, sunparnak pek a tlakmi kan pek ko hna i thangthatnak zong pek awk ai takmi cu kan pek fawn ko hna. Sihmanhsehlaw zeibantuk minung hmanh an siah “biak” hi cu kan bia duh ruam hna lo. Zeicatiah “biak” hi cu kan minung hoi sin tuah ah aa tlak lo in kan ruah lawng siloin minung kan thinlung chungah “biak” (worship) timi hi cu Pathian lawng co phun ah kan ruah. A si ahcun 1st century i Palestine ram Judea peng Bethlahem khua ah a chuakmi Jesuh hi Pathian a si taktak maw? Pathian taktak a si ahcun zeibantuk in dah kan biak?timi hi ruat ti hna u si ti ka duh.

Q 1: Jesuh hi Pathian a si taktak maw?

I. Jesuh Chuah lio caan vawlei thilumtuning nih Pathian taktak a si a langhter.
Gal. 4:4 ah kan hmuhmi cu “A tlingmi caan kha a hung phanh tikah Pathian nih a fapa cu vawlei ah a run thlah” tiah kan hmuh. Hi kaa ah a tlingmi caan timi ahhin Pathian fapa Jesuh cu vawlei caan ngeitu pa Pathian nih mivialte khamhtu Pathian vawlei mi hna lak i hung chuahnak ding caah a tling mi caan, Mi vialte khamhtu nih vawlei pumpi huap in rian a tuan khawhnak hnga zeizong vialte aa sersiam dih lio caan teah Khrih a hung chuak tinak khi a si. Cu caah Jesuh chuahnak ding caah a tlingmi caan cu zeitindah vawlei pi nih a sersiam tihi a tawinak in vun zoh hna u sih.

A. Pathian nih Rom cozah hmangin Jesuh chuahnak caah vawlei a sersiamning.

1. Mediterranean kiangkap ram vialte ah daihnak a ser.
Rom pennak chung ahhin mifir, damiah le tupung an rak tam tuk caah khuakhat le khua khat karlak za long tein kal ngam a ra si lo. Sihmanhsehlaw B.C. 27 in A.D. 14 karlak Rom siangpahrang a rak tuanmi Ceasar Augustus chan lio ah Rom pennak chung i a ummi tipung le damiah buu vialte kha an rak hrawh dih hna. Hi nihhin zalong tein khuazakip ah thawngtha chim ah kal khawhnak boruak a rak sersiam.

2. Kha chan vawlei dihlak zalong tein kalnak lam a ser dih.
Rom miphun nihhin kan pennak ram vialte zalong tein tlun kal khawh a sinak hnga tiah Rom khuapi in Rom pennak a kilne tiang lam tha tein an pemh dih. Hi lio chan Rom pennak nihhin vawlei pumpi ti awka rak uk. Hi nihhin vawlei khamhtu ah a chuak dingmi Jesuh Khrih kong thawngtha vawlei cung khuazakip ah kalpi a si khawhnak hnga lam a sersiam.

3. Rom pennak chung miphun vialte nih pathian dang van an ngeih lio te a si.
Kha lio chan minung hna nih an zumhning ahcun ramkulh kip nih uktu pathian a ngeih tiah an rak zumh. Cu caah ramkulh pakhat nih a dang pakhat kha a tei tikah direct in khi ka ramkulh pathian khi hi ka ram kulh pathian nak in a thawng deuh tiah an rak ruah. Cu bantuk caan lio ahcun Rom a cozah nih kha chan vawlei pi a vun tei tikah tei a si mi ram vialte nih kan pathian nak in Rom pathian a thawng deuh cu caah a thawng deuhmi pathian kan biak a hau timi thinlung an rak ngeih lio te a si. Hi nihhin vawlei hamhtu Pathian tiah midang zong nih an ti i a mah zong Pathian bantuk in thil khuaruahar phun kip a tuahtu Jesuh Khrih thawngtha kha fawi tein mipi nih an zumh khawhnak hnga minung lungthin fak piin a rak sersiam.

B. Pathian nih Greek cozah hmang in Jesuh chuahnak caah caan tling a sersiamning.

1. Vawlei pumpi holh pakhat Greek holh hmanter an rak si.
Alexander the great Greek pennak ah bawi a hung can tikah Greek cozah nih a teimi ram vialte ah Greek holh le nun phung hi hman in um seh tiah nawlbia chuah a rak si. Greek holh kha Greek cozah chan vawlei khan cawnpiak le hmanter an rak si. Rom cozah nih Greek a hun tei tik zongah khan a pennak cu an lak ko nain Greek idea le philosophy hi an rak hlaw kho lo a hleice in an holh: Greek holh le Latin holh tlawmpal hi Rom cozah zong nih official language ah an rak hman ve. Hi nihhin Khrih kong thawngtha khuazakip ah holh kongah buainak um lo tein kaa in aupi le ca in tial khawh a si nak hnga lam kau piin a rak sersiam.

2. Greek fimnak nih an mahnak in a sang deuhmi cawnpiaktu a herh lio caan te a si.
Greek mifim pawl hi tuaktannak le khua ruahnak lei ah a sang taktak mi an si. Sihmanhsehlaw a sang tukmi an khuaruahnak nih khan minung hi a hodah kan si? Zeitin dah kan dongh te lai? ti bantuk biahalnak tiang a halter hna tikah an fimnak nih a thei kho ti lo ai. Cu caah kha bantuk tiang a fianh khotu hna (Jesuh bantuk) cawnpiaktu an herh an i hngalh lio caan te a si. Hi nihin Khrih thawngtha mi fim thinlung ah siseh, mihrut thinlung ah siseh hmun hma kaupi a ngeihkhawhnak hnga thinlung tlang sang a thumh hna.

C. Pathian hrimhrim nih Jesuh chuahnak caah caan tling a sersiamning.
A cunglei kan chim ciami vialte zong hi Pathian nih indirect in a tuahmi lawngte an si dih ko nain hi ka ah ka chim duhmi cu a mah Pathian hrimhrim nih direct in a tuahmi khi a si. Khrihfa tuanbia ah 400 silience years timi kan ngei. Cu cu 400 B.C in A.D aa thok tiang hi a si. Hi caan lio ahhin Pathian nih prophet kaa in siseh, mang in siseh, langhnak in siseh minung sinah bia a chim lo. Kum 400 chung mipi nih Pathian sinin bia an theih ti lo tikah Pathian bia kha a hal in an hal tuk hringhren. Pathin prophet pakhat pakhat van kha an ngai tuk hringhren. Hi nihhin Jesuh chuahnak ding kong thanh chungtu prophet Johan biachim mi sunglawi tein mipi nih an cohlan i a chimmi Pa Jesuh zong an zumh khawhnak hnga caah lam kaupi in a sersiam.

A cunglei ah kan hmuh bantuk in vawlei khamhtu Messiah chuahnak ding caah vawlei uknak lei in siseh, vawlei fimnak lei in siseh, biaknak lei in siseh kan vawlei pi cu Pathian nawlpeknak in a rak i timtuah i zeizong vialte tling tein a sersiam dih cang caah Pathian nih a fa pa cu vawlei ah nu ngak virgin Marry pum hmangin a run thlah. Cu cu Paul nih Gal. 4:4 ah “A tlingmi caan kha a phanh tikah Pathian nih a fapa kha a run thlah, nu chung in a hung chuak” (when the fullness of time had come, God sent forth His son, born of woman..) a timi sullam cu a si.

Cu caah Jesuh cu Pathian a si hrimhrim ti cu a chuah lio caan ah kan vawlei pi nih a mah donnak caah aa rak i sersiamning nih fiang tuk in a langhter. Hi thil vialte hi accident in a cang kho mi an si lo vawlei History cungah nawl ngeitu Pathian nih master plan bak in Khrih chuahnak ding caah a sersiam hramhram mi a si ko.

II. Jesuh Prophet Chim chung ning tein a chuahnak nih Pathian taktak a si a langhter.
- Number 24:17 kan rel tikah prophet Ballam hmang in Pathian nih “Jacob chungin Arfi pakhat a chuak lai” tiah Jesuh a chuahnak ding kong rak chim chungmi kan hmuh. Cu prophet bia a tlin lainak caan a hngak pengmi nichuahlei mifim hna nihcun “a Arfi kan hmuh” tiah an ti i a mah biak awk ah an kal colh. (Matt. 2:2). Mifim hna nih an rak hmuhmi “Arfi” an hmuh tikah prophet kaa in rak chim chungmi “Arfi” kha a si cang tiah fiang tein an hngalh i an rak biak. Cu lawng siloin a mah Jesuh hrimhrim nih “kei cu dairel Arfi ceu ka si” tiah (Rev. 22:16) a ti. Jesuh cu kum tam tuk dan ah rak chim chung cangmi prophet bia ning tein a chuakmi a si caah Pathian nih vawlei khamhtu ah a run thlahmi a si hrimhrim ti cu a fiang.

- Micah 5:2 ah “Mi khamhtu Messiah cu Judea peng Bethlahem khua ah a chuak lai” tiah prophet kaa in B.C. 700 hrawngah phuan chung a rak si cang. Kum 700 tluk a rauh hnuah Marry cu Joshep he an i ham hnuah Thiang Thlarau thawng in nau a pawi. Nau ngeih a zatcuahmah ah khin kha lio chan Rom Siangpahrang Augustus thinlung chungah Pathian nih rian a tuan i Rom pennak chungah a ummi minung vialte minlaknak a tuahter hna. Palestine zong a dihlak in Rom kut tangah a rak um caah Joshep zong cu a nupi hmam cia Marry he a pupa David khua Judea peng Bethlahem khua ahcun kal lo awk tha lo an si ve caah an kal ve. Lampi laklawh hmun dangdang zongah nau va ngei diam kho a si ko nain kha thil vialte a phen ah riantuantu cu Pathian arak si caah Bethlehem khua an phanh bak ah nau te Jesuh cu a rak chuak (Luke 2:1-7). Hi hi nau ngeih ruah ah hramhram in an kal zong a si lo, siangpahrang nawlpek he aa chanthiam ruang sawhsawh zongah a si fawn lo, vawlei History cungah nawlngeitu Pathian caan khiah mi a rak a si. Bethlehem ah a chuak lai tiah rak chim chungmi ning tein Jesuh cu Bethlehem khua ah a chuak taktak. Cu caah Jesuh cu vawlei khamhtu dingah van in a rung tummi Pathian a si hrimhrim.

-Jesuh chuahnak, riantuannak, thihnak le thawhthannak nihhin B.C. chan lio ah phuan chung a rak si cangmi prophet biaphuan 48 a tlinter. Cu caah kum zabu 1st lio i Palestine ram ah a chuakmi Jesuh hi mi khamhtu dingah a chuak lai tiah rak timi Pathian, Biakam hlun chung zongah rak chim chung mipa cu a si hrimhrim tihi zumh lo awk a tha lomi biatak a si.

III. Jesuh chimmi le tuahsernak nih Pathian a si a langhter.
-Matt. 9:2 ah Jesuh nih misualnak a ngeithiam. Judah mi nih hin minung hi kan sualnak ruangah kan zaw tiah an rak zumh. Cu caah mizaw a dam khawhnak hnga Pathian a sualnak a ngeihthiam a hau tiah an zumh. An zumhning bantuk tein Jesuh mizeng pa cu a suanak a ngeithiam i a zawtnak in a dam taktak. Jesuh nih Pathian lawng nih tuahkhawhmi a tuah caah a mah cu Pathian taktak a si.

- Matt. 16:16 ah Peter nih nangmah cu a nungmi Pathian fapa na si a rak ti lio ah khan Jesuh nih aw bia dik na chim, Pathian thawng na hngalh mi a si a ti bak ko. Ka si lo! a ti hrimhrim lo. Cun Matt. 27:11 ah Pilate hmai ah Jesuh nih Judah siangpahrang a cuak dingmi (Messiah) cu ka si ko tiah a ti. Cu lawng siloin pathian tiah auhmi a dang nih an tuah bal lomi thihnak in a tho than thlarau pum ni 40 chung zultu hna sinah a um i cu hnuah cun van ah a kai. Vawlei cungah biaknak founder hna lak ahhin pathian ka si tiah dengteo in aa ti ngam mi hi an um lo. Buddha zong nih pathian ka si a ti bal lo cun Islam founder Muhammad zong nih pathian ka si a ti bal lo. An thih hnu lawngah pathian bantuk in vun biak an si. Nain Jesuh Pathian sinak kha a nun lio zongah a cohlan bak. A donghnak nihin ni tiang Jesuh cu vawlei cungah minthang bik a si peng ko, chim tam bik, phuan tam bik, mi nunnak thlen tam bik a si peng ko rih. Ka si tiah a chimmi a chimning tein a tlinh khotu cu Jesuh Khrih lawng a si. Pathian ka si a ti tik zongah a tuahsernak zeibantuk hmanh ah Pathian a si lo hlah maw ti awk in a langhnak pakhat hmanh a um lo. Cu caah Jesuh cu Pathian hrimhrim a si.

Q 2: Jesuh cu Pathian taktak a si caah zeibantuk biaknak dah kan pek?
“Biak” timi cu Pathian a simi lawng nih a hmuh dingmi a si. Jesuh cu Pathian taktak a si ti kan hngalh cang caah zeibantuk in dah kan biak, tihi a dohhnihnak ah tawi tein ruat ti rih hna u si. Kan Baibal relmi khan a Baibal ah vun zoh than law v.2 ah mifim hna nih kan “Biak” lai an ti cun a v.8 nak ah Herod nih ka “biak” ve lai tiah a ti. Cu caah kan Baibal relmi ah worship/biak timi sullam ngei tein hmun hnih ah kan hmuh i a pakhatnak cu mifim hna an thinlung, an ruahnak le an thlarau in an hmuhmi Arfi cu Pathian biatlinnak mikhamhtu Messiah hmelchunhnak a si ti kha fiang tein an hngalh caah an nun bak in an rak “biak” mi a si. A pahnihnak cu mifim hna nih biak an tuahmi a hmuh ruangah a dik hmanlomi lungthin he keizong ka “biak” ve lai timi a si.

 Cu bantukin hi ka ahhin atu kan chan ah a lar ngai mi biakning phun hnih kan hmuh: mifim hna bantuk in chung nung thlarau hruainak in biaknak le Herod bantuk in mi nih an tuah cio tiah a dikhman lomi lungthin he biaknak an si. Pathian kan biak tikah hin khrihfa chungkhar in a chuakmi ka si i midang zong an kal cio caah Sunday hna ah biakinn kal ve lo le ih lai rawlei lai hna thlacam ve lo cu mi hmai khah a si lo ti tuah ve ko ning ti phun a silo le Pathian ka biak lo ahcun dantatnak ka tong sual a silo le ka rum khawhnak hnga Pathian sinah ka pek a hau ti bantuk men ruangah Pathian a bia mi mitam pi kan um. Hi bantuk biaknak hi Herod biaknak bantuk a si caah Pathian ral a si. Hi bantuk in Pathian a bia mi na si sual ahcun Pathian ral ka si i hngalh law Pathian biaknak kongah an ruahning naa thlen khawhnak hnga thlacam colh ko. 

Cun Pathian kan biak tikah Pathian sin in hmuh kan duhmi a um ruangah si loin biak awk tlak hrimhrim a si zia kan hngalh caah chung nung thlarau nih bia lo kho lo in a cawnpiak ruangah a bia mi zong kan um ve. Hi bantuk biaknak hi Pathian lung a lawmhtertu biaknak dik tak cu a si. Jesuh Khrih cu zungzal Hell tla ding misual kan si ko lio caan ah a nunnak pek in kan lu a kan kantu Pathian a si. Sual chungah a thi cangmi nangmah le keimah kha kan thihnak hmun Pathian thinhunnak tangah a mah nunnak tu a run chiah i kan nih misual thi cia tu kha zungzal nunnak a kan pek. Sualnak a ngei lo sihmanhsehlaw kan mah ruangah misual thihnak vailam cungah tihnak fak bik a tuar (2 Cor. 5:21). Mi rum a si sihmanhsehlaw a si fahnak thawng in kan rum khawhnak hnga misifak ah a cang (2 Cor. 8:9). 

Van mi a thong thong nih an kulh i sui in remh mi khualipi van sui khua chungah an dong loin thangthat mi Pathian fapa nangmah le keimah khamh ruah ah hi vawlei cungi a hrin a si lio ah khan chuahnak hmun hmanh a rak ngei lo i caw inn chungah a chuak, a thih lio caan ah khan vuinak hmun hmanh a rak ngeih lo caah mi thlan hlanh chom a hau. Vawlei cungah caan tawi te rian a tuan chungah zanihnak thathi hmanh ngei lo in ramlak tlang cungah ah a riak tawn, chun niceu ah hnangam te um caan ngei lo in mifir ko bang lungtum le thingtan an rak tawi tawn. 

A caah mifim fimnak, rumnak le thawnnak cu leidip tluk hmanh a si lo. A mah tan hau loin a vang cungmi pakhat au sehlaw vawlei cu a chung ummi vialte he minute pakhat ah a tei dih ko hnga. Sihmanhsehlaw misual a kan dawt tuk ruangah nisawh namchuknak cu thihnak tiang a tuar. Cu bantuk in a sunglawi mi Khrih dawtnak theih hnu ahcun “bia le a caah nunnak hman ve loin” um cu thutsia a rem ti lo. Paul nih 2 Cor. 5:14 “Khrih nih kan caah a ngeihmi dawtnak nih cun a kan uk” a ti bantuk in nang le keizong nih khrih nih a kan dawtnak a nganzia kan fian ahcun cu dawtnak nihcun a kan uk ve ko lai.

 Cu caah Pathian biak timi hi biakinn ah va kal i thla va cam le hla va sak ko khi si lo in kan pumpak nun i kan umnak paoh ah khrih dawtnak nih a kan ukmi le Khrih sunparnak ca i kan nun mi tu hi a rak si. Khrihfa catial thiam Rick Warren nihcun “Pathian sunparnak a petu na tuahsernak paohpaoh hi biaknak a si” tiah a ti. Kan inn chungkhar kan nupi le kan pasal le sin kan biachim, kan holhrel le kan cawlcanghning thok in rian kan tuannak ah siseh, dor lamtlang ah thil kan cawknak ah siseh, lam kan phitnak ah siseh, rawl kan chuannak siseh kan tuahsernak kan cawl canghning vialte hi Pathian taktak a si ko buin sifaknak sang bik vailam cung thihnak tiang a kan dawtu Jesuh Khrih dawtnak nih a uk dih i Pathian sunparnak langhtertu an si ahcun cucu Khrih nih a coawk ah aa tlakmi biaknak cu a si.

Tu kum X’mas thla dam tein a phanmi careltu nan dihlak cungah Pathian thluachuah tlung ko seh!
Dawtmi unau, nupa nih rihzungmual lian takmi u le nau nan dihlak caah hi ca reltu vialte nih thla kan in campiak hna. Khrih nih a kan pemi ruahchannak thawng in lungdaih hnangamnak hmu ko u!

Anonymous

Khuaruah Har X'mas Thawngtha

Rev. Dr. Si Khia

“Christmas cu zeidah a si” tiah lam i aa chokmi a ho paoh khi va hal hnik tuah hna. Atanglei hna hi an in lehnak a si men lai:

• Christmas cu chungkhar tling tein i hmuh ton caan, rawl ei ti caan a si.
• Christmas cu laksawng i pek caan a si.
• Christmas cu inn le lam vialte mei ceu dawhdawh in tamh caan a si.
• Christmas cu Santa Claus nih ngakchia pawl tunu laksawng a phawt hna caan a si.
• Christmas cu dawr thil man an thumh caan le dawr ah duhmi i cawk caan a si.

Acunglei bialehnak hna hi Christmas sullam he zeitluk in dah a hlat ti cu a fiang ko lo maw? Christmas cu Jesuh Khrih le khuaruahhar a simi achuahnak kong tu a si. Pathian minung ah aa cannak kong a si.

Khuaruahhar Hrinnak

Nu paw chung in bawhte a hung chuah tikah a lai hri an tan. Aka chung an thianh i zalawng tein an tahter. Tah aw a hung than tikah hringtu nu lungthin aa hnin. Hringtu Nu aa lawmh tukah a khuasiksem a hung chuak. Jesuh bawhte a chuah zan i a tah thawng nih Bethlehem cawrawl einak kuang in khuachung dihlak, cun mikip theihding tiang in vawlei pumpi a cul dih colh ve. Khuaruah har khuasik zan dai a si. Bawhte tah thawng “u-ngek, u-ngek” nih a paw le a hai he ni li chung Nazaret khua in Bethlehem tiang Joseph he a rak rami Mary thabat le zaangdih vialte a philhter dih. Cu lawngah cun Joseph zong a thawpi a hun chuah khawh ve.

Khuaruahhar Nungak Thiang Mary

Jesuh i hringtu a nu cu nungak thiang, pa he hmuh lo bak in fa a pawi i a hrin ti ahcun zumh awk a har tukmi, khuaruahhar thil a si. Mary le a pasal a si dingmi Joseph cu aa hammi an si caah nuva bang in an ih ti bal rih lo. Cu lio ah vancungmi Gabriel nih Mary sinah thawng a hung thanh. Messiah nu na si te lai, fapa na hrin lai i liannganbik fapa tiah kawh a si lai. Cu fapa cu pumsa in hrinmi a si lai lo. Thlarau fa, Pathian i a fapa a si lai. Pum hrimhrim in Pathian fa a simi Jesuh Khrih cu hringtu nu Mary chung in a hung chuak. Christmas cu khuaruahhar thil, nungak thiang paw chungin hrinmi khamhtu Jesuh kong a si.

Khuaruahhar Joseph Mang manhmi

Khuaruahhar thil a si chinchinmi cu Joseph nih Mary bia kha a zumh. Nupi caah a hammi, thit ding in a zohthlami, tlangval chim lo thlitu hmanh nih fak deuh in maw hranh sual lai kaw ti in a venmi a nungak nih Thiang Thlarau fa ka pawi hih tiah a ti tikah a zumh ko. Cu bantuk bia zumh ding cu pa sal sawhsawh caah thil har tuk a si. Joseph nih cun zumh awk ah aa harh hrim hrim lo. Khuaruahhar awk thil taktak a si. Joseph lung chungah zeitindah mah ti cun a si khawh hnga, tiin khualu khuataw tuaktan ding a si. Thinhung, hnahchuah, awlawkchawng in a thinlung cu cangcelh tisa toih bang in aa hlawk, aa thui, aa vamh, aa ngerh len ding khi a si. Asinain Joseph nih lung dai tein a tuaktan. Cu ti cun hnangam tein a zumh ko. Zeicah tiah Joseph kha vanmi nih an hung len ve caah a si. Amang ah vanmi nih Joseph kha ngakchiate min cu JESUH tiah na sak lai, a sullam cu a minung pawl kha an sualnak in a khamh hna lai tiah pei a rak chimh ve cang kha. Joseph nih lungawtawmnak samfa ngaw hmanh ngeih lo in Mary le Jesuh bawhte cu a dawt peng hna. Cu cu khuaruahhar tlak thil a si.

Khuaruahhar Bethlehem Khuate

Bethlehem khuate thengmang ah Jesuh a chuah cu khuaruahhar thil a si. Anu le apa cu Nazaret khua ah a ummi an si. Bethlehem cu Nazaret chaklei ke in nili lamkal ah a um. Thaizing maw, kiptuh maw tiin nau hmai hmuh lai i ngaih lio, paw le hai he nili chung ke in khualtlawn ding cu khualtlawn sawhsawh si dawh a si lo. Ahman. Joseph sinah Awkastas Sizar (Augustus Caesar) sin in milurel ding in mah chuahkehnak khua ah kal cio uh timi ORDER a hung phanh caah a si. Joseph cu David hringsor a si caah apu David a no lio i tuu a rak cawnghnak a chuahkehnak khua, Bethlehem tlanghrawn, fing le tlang hna hmuh than ding cun a chungkhar he namchan in Bethlehem lei ah kal a hau cang.

“Judea ram ummi Bethelhem khua, nangmah cu Judah ram khuapi hna lakah a hme bik na si naisai lo; Zeicahtiah nangmah chung hin hruaitu pakhat, ka mi Israel mi hna tuukhal a si dingmi cu a chuak lai” (Matthai 2:6; Mikah 5:2).

Tuan tein Pathian nih Joseph le Mary an khualtlawnnak ding lam cu a rak remh piak cang mi hna a si. Fahring lai nu caah a awlmi lam cu a si lo. Cu ticun Profet hna chimchung bia zong an hung tling.

Khuaruahhar Tlangautu Vanmi

Jesuh chuah zan cu khuaruahhar awk tlak khuasik zan dai a si. Bethlehem tlanghrawn i tuu cawng hna cu tlangautu vanmi hna thanhmi bia an zumh ruangah Jesuh hrinnak khua, Bethlehem lei ah an tuu run he an panh thluahmah. Vanmi nih thanhmi thawngtha cu:

“Nan sin i ka ratnak cu nan ca i thawngtha he a si, cu thawngtha nih cun mi vialte sinah lunglawmhnak a tlunter lai. Tuzan hrimhrim ahhin David khua chungah nan Khamhtu kha a chuak cang – Khrih Bawipa cu! Cun hihi nan ca i hmelchunhnak cu a si lai: ngakchiate pakhat kha puan in an zual i caw rawl einak kuang chung i an thlim kha nan va hmuh lai,” (Luka 2:10-12).

Caw rawleinak kuang chungah daizirziar tein aa hngilh hluahmahmi Jesuh bawhte cu Vanmi nih an chim bang in an va hmuh taktak. Tuukhal hna nih cun lunglawmhnak awthir he Mary le Joseph cu an tonmi thil kong an chimh hna. Van in hladawh hlarem a sami Vancungmi thawngtampi arunrun in an hung lang. An sakmi hlaremh dawh cu hi ti hin a hungthang:

“Asangbik van ah khin Pathian cu thangthat si (sunparnak hmu) koseh. Cun a dawtmi hna umnak vawlei ahhin remnak um ko seh” (Luka 2:14).

Khuaruahhar Caw Rawleinak Kuang

Ruat hmanh. Caw rawleinak kuang chungah Jesuh bawhte a ril ko, a ih ko cu khuaruahhar thil taktak a si. Misifak a simi a nu le a pa i an si canning a langhtercu sifah hmelchunhnak hmun le hma a si. Asangbik van in a rungtummi vanbawi hrinhriang nih a vanthutdan kaltak riangmang in caw rawleinak kuang chung celngel ah rak chuah cu! Asangbik le athukbik toidornak hmelchunhnak a si. Minung ruahnak nih a phanhbanh lomi Pathian thinlung, Pathian toidornak lungput hmelchunhnak a si fawn. Pathian cu a niambik misifak ca zongah a si, siarem le zalawng in khua a sa kho lomi hna a dawtu le zawn aruahtu zong a si.

Khuaruahhar Arfi

Jesuh chuah zan cun voiding nakin van thiang hiarhiar in a um. Zilthli nem nih chak lei in thlang lei ah din tein an hung hran. Khua zong a sik deuh fawn. Cu zan thengmang ah arfi ceu pakhat a rak langh ve cu khuaruahhar awk thil taktak a si. Nichuah lei in mifim hna nih cun an theih colh. Judah siangpahrang chuah langhtertu arfi ceu a si ti cu. Hi mifim hna cu an sal le pawl he Kalauk keng cung cit in meng 1,000 renglo a hlami khualtlawn lam zawh in Jesuh hmuh dingah arfi cu an rak zulh. An sunsak bikmi Sui, Farenkinsen le Mura zihmui ken in Jesuh bawhte pom lai i ngaih buin Bethlehem lei panh cun an i thawn ziahmah. Mithiang chungkhar umnak Bethlehem cu zeitikah dah kan phak hnga tiin nikhat hnu nikhat, zankhat hnu zankhat an i thawn thliahmah. Jesuh, Khamhtu cu kan laksawng kenmi pawl pek in kan pom lai. Cu lawng cu an ruat. Chun nilinh le zan khuakik zong nih an lungthli saduhthah cu a hrawk kho lo. Khuaruahhar Arfi cu mitthep lo ti awk in an zoh i an zulh.

Khuaruahhar thil a simi Pathian Minung Aacannak

Christmas i khuaruahhar thil a sinak bik cu Pathian i minung ah a rak icannak kong hi a si. Nu nih cun fahrin timi hi an nunnak hrapcheu thap in an tehmi a si caah an hngalh. Pa nih cun nun nih a tep ve lo hrat cang ahcun fangeih timi a har le sullam a ngeih zia hi nu tluk in hngalh khawh a si lo. Asinain Jesuh Khrih chuah zan ah cun Pa zong nih Jesuh chuah khuaruahhar thil a sinak cu sullam phundang in an hun hngalh ve cang. Khuaruahhar thil a si nak cu minung phung in hrin sawhsawhmi kong si ti lo in Pathian i minungah a rak icannak a si. Pathian nih minung sinak aa lak venak, minung sining aa hrom venak kong a si.

Mithiang Paul nih cun hi ti hin a phuan:

“(Jesuh Khrih cu) Pathian sinak kha a ngeih zungzalmi a si ko nain hramhram in Pathian tluk si awk kha cuh awkah a rel lo. Amah lungtho te tu in cu vial cu a hlawt dih i sal sinak tu kha aa lak; Minung bantuk ah a cang i minung mui in a lang.” (Filipi 2:6-7)

Khua a ruat setmatmi Khrihfa pawl nih cun an fiang cikcek:

• Jesuh cu minung aa cantermi (aa lawhtermi) Pathian a si lo.
• Cun Pathian aa sitermi minung zong a si fawn lo.
• Asinain Jesuh cu Pathian tling le Minung tling akomhmi a si.
• Jesuh cu Pathian-Minung a si.

Cu caah a nu Mary tangah hnukthlum a dopmi Jesuh bawhte kan hmuh tik ah minung titsa le thi a ngeimi Pathian kan hmuh le kan zoh kha a si. Cucu khuaruahhar thil a sinak cu a si. Mary le Joseph hmang in vawlei tuanbia ah a um bal lomi Pathian i minung i cannak kong cu khuaruahhar thil vialte lak ah khuaruahhar awk a tlakbikmi KHUARUAHHAR THIL (MIRACLE) cu a si.

Jesuh cu titsa le thi in a chuak vemi bawhte a si ko. Asinain minung (Pa) nih thlahmi CI ruangah si loin amah Pathian hrimhrim nih khuaruahhar thilsernak in minung titsa ah a rak i cannak tu a si deuh. Cu cu Pathian kong tuaktan thiam (theologian) pawl nih Pathian minung ah aa can (incarnate) tiah an ti. Asullam cu Latin holh a simi carne “titsa” (flesh) ti nak a si.

Pathian minung ah a rak i can hnawhchannak zong kan hun hngalh. Zeicahtiah Vanmi nih Joseph cu: “Amin ah Jesuh na sak lai. Zeicahtiah a mihna kha an sualnak in a khamh hna lai,” (Matthai 1:21) ti nak a si. Pathian nih minung a rak i can le vawlei titsa si nak a rak i hrawm ve nak cu kan sual tlanhnak caah amah pum hrimhrim aa pekchanhnak a si.

Hi vawlei titsa le thi a ngei ve mi, minung a si ve mi bawhte cu vawlei titsa le thisen a ngeimi minung (upa) ah a hung tthang. Cu ti cun an roi lai zan ah changreu kha a lak i thla a cam (lawmhbia a chim). Ahnu zultu hna kha hi tin a chimh hna. Hi hi nan caah ka khuaimi ka pum (titsa) a si. Keimah philh lonak ah ei uh a ti hna. Hrai zong kha a lak ve i thla a cam than. Hi hi nan caah ka thletmi ka thisen a si, ka biakamthar fehternak caah a si tiah a ti. Athaizing ah a pum cu tuk le velh le khuai a si. A minung misualmi kan nih vialte tlanhnak ding caah a thisen zong a hnak in a hung luang.

Asi ah Christmas cu na caah zei dah a si kun? Christmas cu Jesuh kong a si. Jesuh vawlei ah a rung tum i minung titsa le thisen a rak i hrom ve nak, Pathian nih minung sinak a rak i hrom ve nak KHUARUAHHAR CHUAHNAK KONG a si. Jesuh tel loin Christmas tuah sual hlah usih.

ZEI LAKSAWNG DAH NA PEK VE LAI

Bible caang thim :  Mathai 25:36 “  Ka rawl a tam i rawl nan ka pek, ka ti a hal i ti na ka pek; khual ka si i  nan inn ah nan ka tlunter. Puan aih awk ka ngei lo i puan na ka pek, ka zaw i na ka hramh, ka rawl a ttam i rawl na ka pek”.. tiah a ti hna lai.

Biadomhnak : Kan Bible tuanbia kan zoh tikah Nichuah lei mifim pathum hna nih Jesuh Khrih kha Bethlehem khua caw rawl-einak kuang chungah an va biak ti kan hmuh. Asinain, cu mifim pathum an min cu kan Bible ah kan hmu kho lo. An laksawng tu kha fiang tein kan hmuh khawh. Kan Bible tuanbia leng zohchih tikah mifim hi pali an si tiah Bible Scholor pawl nih an ti. Cu a palinak pa min cu Ataban tiah an ti. Cu mifim pali hna an laksawng le tuchan zumtu kan dirhmun he cuaithlaiin tuzan ah ka si khawh tawk in chim kai zuam ve lai. Cu mifim pali hna nih an i ken mi an laksawng le a sullam hna cu:

An laksawng le a sullam hna:

1.Sui : Sui hi hlan lio Jesuh chuah hrawnghrang  chan ah siseh a tu tiang a sunglawi tukmi thil a si. Cu ruangah Jesuh chuah lio hrawngah Judah ram lawng siloin a pawngkam ram vialte le vulei pi tiangin an sunsak mi a si. Cucaah mi pakhat khat nih Siangpahrang ton an duh tikah an  kutput ah an hman mi a si. Sui nih hin Jesuh hi Siangpahrang a si lai nak kong a langhter.

2.Frankinsense Zihmui: Hi laksawng hi tlangbawi hna an rak pek tawn mi Zihmui a si. Tlangbawi cu Pathian le minung karah pehtlaihnak hlei a dawntu an si. A tu lio holh in kan chim ahcun tlangbawi cu Pastor an si. Cucaah hi laksawng nih hin Jesuh Khrih vulei i a rat  hi Pathian le minung kar ah pehtlaihnak lam a cat cang mi kha a van pehtu, lam a sialtu, hlei a dawntu, remnak a sertu kan palai (lamkal) a sinak kha hi laksawng nihhin a kan hmuhsak mi a si. Cucaah Jesuh Khrih vulei i a rung tum hi Zumtumi kan caah kan van a thatnak a si. Vulei mi nih Jesuh khrih hi kan thangthat hrimhrim awk a si i sunparnak kan pek hrimhrim awk zong a si.

3.Mura Zihmui : Mura zihmui hi hlan lio Judah ram hrawnghrang vialte nih an sunsak deuh mi an siangpahrang maw/ a siloah bawi pakhat khat maw/ mirum pakhat khat maw a thih tikah a ruak thu hlah seh tiah mithi mi hna thutlonak le rim namlonak caah an rak hman mi  asi.  Cucaah Mura zihmui nih a langhter mi cu Jesuh Khrih hi vulei misual vialte kan sualnak thlengh ding le kan sualnak thianter dingah  Vailam cungah  thihnak tuar in a thihnak ding a nung mi Van Bawi fapa a si bantukin thihnak a thawhthan lai kong kha hi Mura zihmui nih a kan cawnpiak mi a si.

 Ataban: Ataban kan timi hi mifim a palinak pa tiah Bible Scholor cheukhat nih an ti. Ataban nihhin  Kan Bawipa Jesuh  Khrih chuah lio va ton ve awk le va biak ve awk ah mifim pathum hna bantukin ai thawh ve  nain, Laksawng ken a philh i laksawng loin Jesuh ton kha a ruah khawh lo caah laksawng laak ah inn ah a kir than i laksawng phun thum a vai lak i Jesuh Khrih cu va biak dingin a kal tikah a hawi le pathum nih an rak kaltak cang i Jesuh Khrih kha ton ding le va biak in a kal nain Jesuh Khrih kha Bethlehem khua ah a rak um ti lo i Jesuh Khrih ton dingin, a laksawng he cun Jesuh Khrih kha a kawl tiah a tuanbia tialtu nih an tial. Hi pa nih hin Laksawng phun thum ai ken i ai ken mi hi suallam ngei ngaiin ai ken hna. Cu hna cu :

1.Puan laksawng : Mifim palinak pa ( Ataban) nih Hngakchiate Jesuh Khrih zualnak caah puan laksawng ai ken. Jesuh Khrih kha Bethlehem khua ah a um ti lo tikah  Jesuh Khrih ton dingin Zing Arkhuang tein khua pakhat in ai thawh. Cu ai thawhnak khua donghnak inn chiate ah hngakchia te ik hliah-mah in le ngaihchia ngai in a ttah thawng kha a theih. A khuaruah a har tuk i innchungah a vung lut i hngakchiate cu a va zoh tikah cu hngakchiate a nu nih puan aih-awk a ngeih lo ruangah a khuasih tukin a rak ttah kha a hmuh. A zoh tikah a zaang a fak tuk i Jesuh Khrih zualnak caah ai ken mi Puan te cu a chuah i hngakchiate cu a zual i hngakchiate ttah cu a ngam. (Nifate kan nunak ah kan mah cu siarem ngaiin khua kan sa, angki thatha kan i hruk, hnipuan thatha kan i fenh. Cu kan si khawhnak cu Pathian thawngin a si ti thei loin kan pawngkam ah harsa ngaiin khua a sami angki aih awk hmanh a ngeilo mi kan hmuh hna tikah siarem ngaiin le hmai hngal ngaiin kan ummi hi Jesuh Khrih zumtu dirhmun a si lo. Khrih cawnpiaknak cu sifak rethei hna namneh kha siloin zohkhenh tu kha a si deuh.) Cu a laksawng pahnih a tang mi te he cun Jesuh Khrih ton dingah a khualam a peh than.

2.Lungvaar Laksawng : Jesuh Khrih ton dingah lung dong loin a khuallam cu a peh than i caan tampi a kal hnu ah khua pakhat ah a pa nih Leiba a batmi hna cham kho loin a thih takmi nute kha a pa leiba ai-ah police pathum nih an rak tlaih i an hnuhchih len i ka chanh u law! tiah zaangfak ngai in a au lio mi kha  a hei hmuh. A hei zoh tikah a zaang a fak tuk i a hei neih hna i a konglam a hal hna tikah a pa leiba ai-ah an tlaihnak kha a si. A zaang a fak tuk i cu nute Jesuh Khrih pek dingin ai ken mi lungvar laksawng cun cu nute cu a tlanh. (Zumtu hna kan nunnak ahhin nifate hi bantuk thil hi kan hmaika ah a liamcia caan ah a rak chuak lengmang ve. Nang zeitindah na rak phisin tawn? Hmailei ah teh zeitindah na phisin rih lai. Hihi zumtu hna kan nunnak ah a biapi taktak mi thil pakhat a si ve.  Kan pawngkam,  kan innpa kan chak thlang ah a harsa mi ei awk ngei lomi tampi an um hna. Cu lio ah nang le a ei ding kho deuh dirhmun in a kan chiah. Thil thei lo deuh mi sinah thil thei deuh le thil hngal deuh ah a kan chiah. Cathiam lo le holh thiam lomi sinah cathiam deuh le holh thiam deuh a kan siter. Miharsa deuh nih tangka an kan cawi tikah kan cawih hna maw? Kan cawih hna tikah teh an ngeih na lo bu piin kan cawh chih peng in sal ah kan tlai sual hna maw? Mah bantuk zohkhenh dingah  Pathian nih vulei ah khua a kan sakter mi kan si kha kan philh lo a hau).

3.Tangka Laksawng : Bawi Jesuh Khrih cu a tong kho hlei lo i a khual tlawn lam cu a domh than. Khua kar le khua kar ai hlat ngai nak hmun tuupi lak zaanlei mui lai ah lampi ah fak ngai in a zaw i a kal kho ti lomi lamkam ah a rak rilh ko kha a hmuh. A zoh i a zaang a fak tuk i a liang cungah aa khinh i  Baangla hngaktu sinah a kalpi. Cu mizawpa conghnak caah cun a tangka Jesuh Khrih pek dingin ai ken mi cu a pek hna. ( Minung paohpaoh nihhin thathnemnak kan ngei cio hna. Cu kan thathnemnak cu kan zawn chuak cio ah kan thathnemnak kha kan hman ding kha Pathian nih a kan fial mi a si. Cucaah nifatin kan hmaika a chuak mi, kan mah nak har deuh, sifak deuh, harsatnak a tongmi, bawmh hau mi an um tikah kan bawmh hna, kan kilkawi hna, kan zohkhenh hna kha Khrih nih a kan fialmi a si. Nang zeitindah na rak tuah ve tawn. A thar in ruah than a herh cang.

Laksawng A Dih Cang : A laksawng cu a dih cang nain lungdong lo tein Jesuh Khrih ton lo ding kha a ruat kho lo i a khuallam cu a peh than. A donghnak ah Jerusalem khua a va phan. Mi tampi an au le an khuan thawng kha a hei theih. Lam hlapi in an aunak hmun cu a hei zoh i  Calvary tlang Vailam cungah mi pathum an thlai hna kha a langin a hei hmuh. A hodah an si hnga tiah khuaruahhar ngaiin khua a ruah lio ah van cungin aw pakhat a sin ah a hung thang mi cu Mathai 25:35-36 nak “ Ka rawl a tam i rawl nan ka pek, ka ti a hal i ti na ka pek; khual ka si i nan inn ah nan ka tlunter. Puan aih awk ka ngei lo i puan na ka pek, ka zaw i na ka hramh, ka rawl a ttam i rawl na ka pek”.ti kha a sinah a hung thang.  Hi pa nih hin Jesuh Khrih kha a nung bakin ton ding le biak dingin Jesuh Khrih vulei a um chung vialte a kawl len nain Jesuh Khrih kha a tong kho lo. Sihmanhsehlaw, a thinlung in Jesuh Khrih ton a duhnak le a tuahsernak nih Jesuh Khrih kha a rak ton cang.

Biatlang Kawmnak : Mifim a palinak pa Ataban nunnak le tuahsernak hi tuchun zumtu, Khrihfa hna nih kan nunnak ah cawn awk thil tampi a kan cawnpiak. Cu a kan cawnpiak mi hna cu Khrih zumhnak ah lungsau tein a dongh tiang zumh kha a kan cawnpiak. Cun miharsa, sifaak santlailo,ngaktah buangro, harsatnak a tongmi, kan nak in thilthei lo deuh, a hrut deuhmi, kan nak hngakchia deuh, kan nakin thazaang der deuh le khualtlung hna kan dawt hna mi vialte lungsau tein Pathian rian a si. Pathian fial mi a si tiin um i tuan kha zumtu tling dirhmun a si. Jesuh Khrih chuahnak ca i laksawng kan pek zong kha a si. Cucaah tuzaan caan i a rami hna a liamcia caan ah naute Jesuh Khrih kha zei laksawng dah na rak. Tukum ah teh zeidah na pek lai? Jesuh Khrih laksawng pek cu a tu kan chim mi hna kha an si.

S.Tha Cung Lian