Thursday, 10 July 2014

CNF le Kawl cozah Agreement (Laiholh in)



Kawl ramkomh pumpi chungah zungzal a hmunmi daihnak, dinnak, covo i tluknak le nunphung khuasak tintuk tthanchoternak kongah daihnak he kutsih in rian kan ttuan tti khawh nak hnga, CNF, State level remdaihnak phu, Union level remdaihnak phu le Remdaihnak lamkaltu palai hna nih January 6, 20012 ni ah hnatlaknak minsen an rak thutmi points pakua hna cungah ttuanvo le nawlngeihnak kong he pehtlaiin fianghlang tein caihhmainak ngeih a si hnu ah kan kaphnih nih lungtling tein zulh, ttuan le tlamtlinter a si khawh nak hnga Chin miphun remdaihnak lamkaltu palai hna kha theihpitu tehte ah hmang in a tanglei hnatlaknak pawl hi May 7, 2012 ni ah min kan thut.

 
Hnatlaknak (1) - Kah daihnak kong hnatlaknak:
 
January 6, 2012 ni i Chin state cozah remdaihnak phu le CNF palai hna nih Kawl ramkomh pumpi chungah zungzal a hmunmi daihnak a um khawh nak hnga hramdomh hnatlaknak an ngeih ni thok in hriamnam he raal i sernak vialte kan kaphnih nih ngol dingah hnatlaknak kan ngeihmi cu Union level remdaihnak kalpitu phu nih 'Union Level Hnatlaknak' ah pom a si. Cuti cun, Kawlram ramkomh pumpi chungah raal i serhnak vialte a daih i rampum huap in kahdohnak ngol a si dih khawh nak hnga kaphnih kutsih ttuantti dingin hnatlaknak kan ngei.
 
Hnatlaknak (2) - Temporary hmunkhuar tthutdirnak kong hnatlaknak:
 
Chin State cozah/Union cozah le CNF/CNA karlak kaphnih kahdaihnak caan chungah CNF le CNA ralkap hna zeimawcan chung hmunkhuar tthutdirnak caah hnatlak mi - Than Tlang peng, Tlangpi, Dawn le Zangtlang ohsuh le Teddim peng, Zampi le Bukphir ohsuh hna ah hmunkhuarnak kong he pehtlaiin 'khenkhamnak zeihmanh um loin zalong tein hmunkhuar khawh a sinak kong' hnatlaknak fehter a si. Paletwah peng, Kungpyin, Para, Pathiantlang ohsuh hna i hmunkhuarnak kong he pehtlaiin hi hmun hna cu Kawl ralkap Western Command ukmi area a si caah a voihnihnak union level talk ah caih tthan dingin hnatlak a si. Cun, Than Tlang peng, Belhar ohsuh, Vanzang ohsuh, Lungding ohsuh, Lulpilung khua; Teddim peng Dampi ohsuh, Tuidial ohsuh; Paletwah peng Sha Oo ohsuh, Shweletwa ohsuh le Rakan khua hna ah hmunkhuarnak nawl ngei dingin halnak tuahmi cu a voihnihnak union level talk ah caih dingin hnatlak a si.
 
Cun, union level talk ah hnatlaknak minsen thut a si hnu incun CNF le CNA ralkap hna temporary hmunkhuarnak caah tukmi hmunhma chungah Kawl ralkap le palik zeibaktuk thil poiherh ruang hmanh ah luh khawh a si lai lo. Umkal an duh ahcun pehtlaihnak zung (liaison office) ah a hlankan in theihternak tuah i kaphnih rem tinak a um hnu lawngah umkalnak nawl onh a si lai. Nain, lakhruak thil (emergency) kongah cun cu hmun i a ummi ralbawi veve i theihternak in ralkap tthialkamnak tuah khawh a si lai. Sihmanhsehlaw, a ran khawh chungin pehtlaihnak zungah thawng thanh colh ding a si lai.
 
Hramdomh hnatlaknak tuahmi ning bantuk in union level talk ah hnatlaknak minsen thut a si hnu in CNF le CNA ralkap hna cu rituk mi hmunhma leeng ah uniform hruk lo, hriamnam keng loin Kawlram chung khoika hmun poh ah upadi he aa thlakning in zalong tein umkalnak nawl onh a si. Nain, ri tukmi leeng ah hriamnam he umkal a herh a ahcun anmah he aa naihbik mi kawl ralkap sakhan ah theihternak tuah i kaphnih hnatlaknak a um hnu lawngah umkal khawh a si lai tiah hnatlaknak a si.
 
Hnatlaknak (3) - Pehtlaihnak zung pawl kong he pehtlaiin ttuanvo le nawlngeihnak:
 
Hramdomh hnatlaknak ngeihmi ah Chin ramkulh - Than Tlang, Teddim le Matupi khua hna ah pehtlaihnak zung on dingin lungtlin a si. Hnatlak minthutnak lim a si hnu in pehtlaihnak zung pawl cu a rannak in on dingah hnatlak a si. Pehtlaihnak zung ttuanvo latu hna cu CNF Central Committee chungtel an si ahcun anmah he aa tlakmi ning in pehtlaihnak, hmunhma tuaktan piaknak pawl ngeih piak dingin hnatlak a si. Chin State cozah nih a herhmi security zong bawmhchanh dingah hnatlak a si fawn. A cunglei ri tukmi hmunhma pawl chungah kaphnih nih hnatlaknak tuahmi kahdaihnak zulhphung vialte a dir liomi Chin state cozah phunglam ningin zulh dingah hnatlak a si.
 
Hnatlaknak (4) - Politics kong chaihhmai tikah chirhchanh dingmi tlaihfung hna:
 
State level ah hnatlak cang ning bantuk in union level ah  politics kong caihhmainak a um tikah Doh Tawan a Yee Tungpa a si mi - Pyidaungsuh cheuhmallonak, Taingyinta lungrualnak cheuhmallonak, Cozah kungpi nawlngeihnak fehfuanter zungzal nak pinah democracy phung a nun i a tthan khawh nak ding, Pyidaungsuh a Yee, Taingyinta a Yee ti pawl kha chirhchanh mi tlaihfung ah hmang in caihhmai a si lai. Cuti caihhmai tikah, Pinlung lungput ah hram a bunhmi covo i tluknak, mah tein nawl i ngeih khawhnak (self determination) pawl kha chirhchanh ah hmang in a dikmi ramkomh bupi ser a si khawh nak hnga pehzulh dingin hnatlak a si.
 
Hnatlaknak (5) - Leikhuaza zulhphung catluan pawl he pehtlaiin hnatlaknak:
 
Kawlram cozah nih hnatlaknak minsen a thutmi leikhuaza zulhhphung catluan (international agreements) pawl le minung thinlung mawh khinhnak (moral obligation) ningin upat awk le zulh awk a si mi nuhrin covo kilkawinak (human right) kong he pehtlaiin union level talk ah caihhmai dingah ruah chih a si.
 
 
Hnatlaknak (6) - Mipi ton biaruahnak he aa pehtlaimi hnatlaknak:
 
Chin National Front i tlaihfung pathum le Doh Tawan a Yee Tungpa cungah dir in, Kawlram ah zungzal a hmunmi daihnak ser a si khawh nak hnga CNF cu ttuanvo ngeitu hna he a hlankan in chawnhbiaknak an ngeih hnu ah mipi he zalong tein ton biaruahnak nawl ngei dingin hnatlak a si.
 
 Hnatlaknak (7) - Mihar bawmchantu NGO pawl kong he pehtlaiin hnatlaknak:
 
Ramchung ramleeng mihar bawmtu NGO pawl nih Chin State chungah rianttuan dingin CNF theihpinak he nawl halnak a um ahcun cu he aa pehtlaimi Pyidaungsuh Vuanci zung nih a nung liomi upadi ning in rianttuanak nawl license pek dingah phung hoih cun hnatlak a si. Cun, Chin State chungah rian ttuan dingin license pek cia mi NGO pawl le Chin State cozah karlak ah i theihthiamnak thirca minsen thut tikah CNF kha caihhmainak tuah pi dingah hnatlak a si fawn.
 
Hnatlaknak (8) - Human Resources le Capitals tthanchoternak:
 
Minung nunning le khuasak tintuk a tthancho khawh nak ding caah minung thiltikhawhnak le neihchiah thazaang tthanchoter dingin rian a ttuan cuahmah mi ramchung/ramleeng rianttuantu bu hna nih Chin state chung le Chin mi hna lakah rianttuan an duh ahcun nawlngeitu cozah he chawnhbiaknak an ngeih hnu ah a dir liomi phungning in zalong tein rianttuannak nawl pek dingah hnatlak a si.
 
Hnatlaknak (9) - Ritnak tursi hrawh/doh rianttuanttinak kongah hnatlaknak:
 
Chin State chungah a ummi ritnak tursi le thinlung phundang in a merter khomi sii pawl khamnak caah Pyidaungsuh cozah nih ca nambar 17/2011 ning in a dirhmi Pyine, Myone, Khayaing, sang le khua pawl ah a ummi rianttuantu bu hna he CNF/CNA cu kutsih in ttuantti dingah hnatlak a si.
 
Hnatlaknak (10) - Ramchung luhnak Visa he petlaiin hnatlaknak:
 
Ramdang citizen a laa cangmi Chin mi hna nih Kawlram ah rak tlawn an duh tikah an herhmi Special Visa kha CNF theihpinak he sawk a si ahcun Union level remdaihnak kawltu phu nih a herhning in bawmhchanh dingah hnatlak a si.
 
Hnatlaknak (11) - Chin National Day
 
February 20 cu Chin National Day tiin khiah a si khawh tthan nak ding caah i zuam rih dingin hnatlak a si. January 3 cu Chin State Day tiah khiah a si khawh nak ding ca zongah i zuam rih dingin hnatlak a si.
 
Hnatlaknak (12) - CNF le CNA ralkap kongkau pawl:
 
CNF le CNA ralkap hna cu a tu a dir liomi phungning in upadi a ralchanhmi phung leeng bu (unlawful organization) ah chiah a si. Zungzal a hmunmi daihnak tling ser awk ah zumhnak bunh khawh dih caan a phanh tikah cun hi unlawful organization sinak min cazin chung hin hnawh (delete) tuah dingah hnatlaknak kan ngei.
 
CNF le CNA a dir ni thok in tuchun ni tiang CNF/CNA ruangah tlaihkhih a tongmi Chinmi hrinfa vialte cu hnatlaknak minthut ni thok in chuah dih dingah Union level remdaihnak phu nih President sin halnak tuah dingin hnatlak a si.
 
CNF nih a chuahmi Identity Card cu Chin State chung um Lah-Wah-Kah zung pawl ah zohchunh awk pakhat cio chiah dingin hnatlak a si. CNF chuahmi identity card aa kenmi aho poh nih ram mi sinak identity card a sawk ahcun Lah-Wah-Kah zung nih card chuah piak dingah hnatlak a si.
 
CNF/CNA ralkap bu chungin min nak (black list) ah chiahmi pawl vialte cazin chungin hloh dingah Union level remdaihnak phu nih phung he aa tlakning in zuam dingah hnatlak a si.
 
Cun, Union level remdaihnak phu le CNF/CNA karlak 'Pyidaungsuh level Minthutnak' a um hnu in CNF/CNA chungtel aho cung hmanh ah hnukhirh tazacuainak um lo dingin hnatlak a si.
 
Hnatlaknak (13) - Basic Human Rights kongah hnatlaknak
 
Kawlram uknak phunghrampi Article - 449 chungah "Hi phunghram cu ramchung ummi upadi vialte i hram bunhnak a si" tiah a ti bantuk in Articles - 34, 348, 362, 363 le 354 (d) he aa tlakning in tuahmi biaknak lei cawlcanghnak ah upadi he aa kalh in hnahnawh peknak, hrenkawnnak, khamnak, duhsak hleinak, ruru hranghrang in um hnawhnak ti pawl vialte ram pumpi raal a thawh lio caan dah ti lo ah cun umter lo hrimhrim dingin kaphnih hnatlaknak kan ngei.
 
Uknak phunghrampi Chapter 8 chungah langhtermi "Ram mi hna i basic human rights" vialte hna cu kahdaihnak tuah chung caan vialte ram pumpi raal a thawh lio caan dah ti lo ah cun kan kaphnih zulh hrimhrim dingin le, hi hnuhrin covo a buartu ahopoh upadi he aa tlakning in hremnak pek dingin hnatlak a si.
 
Phunghrampi Article 358 nih a chimning bantuk in kahdaihnak tuah chung caan vialte kan kaphnih ahohmanh nih basic human rights a kalhmi - duh na loin tuahter hranhramnak, sal canternak, minung pum in chawlehnak ti pawl vialte Chin State ramkulh chungah tuah lo dingin hnatlak a si.
 
 Hnatlaknak (14) - Kahdaihnak tuahmi zulh a si le si lo ngiathlaitu phu:
 
Kahdohnak ngol in zungzal a hmunmi daihnak lam lei kan panh khawh nak hnga hnatlaknak tuahmi vialte ningcang tein zulh a si le si lo ngiathlaitu phu (Ceasefire Monitoring Body) ser i upadi lei mifimthiam hna telh in Chin remdaihnak kalpitu phu hna cungah hram bunhter dingah kaphnih caihhmainak ngeih dingin kan hna a tla.
 
Ngiathlaitu bu hna nih kahdaihnak phung a si mi hramdomh hnatlaknak points pakua le union level hnatlaknak pawl hna cu Union Cozah, Myanmar Army, Myanmar Police Force, Chin State Cozah, le CNF/CNA ralkap hna nih an zulh le zulh lo an ngiat lai i phung buarnak a um ahcun Thubuai Remhtu Phu (Crisis Mediation Group) sinah zokzok in theihter dingah kan hna tla.
 
A herh ahcun, ttanh hlei a ngei lomi vawleipum huap International Observer Group tuah i a herhmi nawlngeihnak tiang pek dingah kan hna tla.
 
Hnatlaknak (15) - Thubuai Remhtu Phu sernak:
 
Kahdaihnak caan chungah ruahphak loin i kahnak a um sual nak hnga lo kaphnih hnatlaknak sermi vialte cu zulh veve hrimhrim dingin biatiamnak kan ngeih pinah accident in thil a can sual ahcun hriamnam in i lehrulhnak, ruru hranghrang in i entainak tuah loin Thubuai Remhtu Phu (Crisis Mediation Group) nih an tining poh khan zulh cio dingah kan hna a tla.
 
Chin State Border Security vuaci nih a hruai hnga dingmi Thubuai Remhtu Phu cu CNF/CNA Liaison officer, thubuai a cannak hmun i a ummi CNA ralbawi asiloah area ttuanvo ngeitu Commander, cu area ummi Myanmar police offier, Chin Remdaihnak phu Chairman asiloah amah nih ttuanvo a pekmi minung le Kahdaihnak Ngiathlaitu Phu chungtel hna telh in ser a si.
 
CNF/CNA Liaison offer nih maw, Myanmar Army ttuanvo ngeitu pakhat khat nih maw phung buarnak a um tiah Chin Border Security vuanci sinah thawng a thanh ahcun vuanci pa nih ni 7 chungah Thubuai Remhtu Phu meeting a auh lai i tonmi buainak pawl cu daihnak he a phi kawl khawh nak lam a dap pi hna lai tiah hnatlak a si.
 
Thubuai Remhtu Phu nih biatluknak an sermi cungah an kaphnih nih maw, kapkhat lei nih maw an pom khawh lo a si ahcun CNF/CNA hruaitu upa hna, Chin state cozah, Western le Northwestern ummi Myanmar Army ttuanvo ngeitu hna pinah Union level remdaihnak kalpitu phu hna tel in daihnak he a phi kawl dingin hnatlak a si.
 
Hi a cunglei hnatlaknak points 15 hna cu Pyidaungsuh rampi cheuhmallonak, Taingyinta lungpurupnak cheuhmallonak, Cozah kungpi nawlngeihnak hmunh zungzal ternak, Pyidaungsuh ram pumpi hrang, Taingyinta vialte hrang le democracy phung a nun i a tthan khawh nak ding caah a hrampi a si tiah ruat in pom, zulh, upat le tlamtlinter a si khawh nak hnga khat le khat i zumhnak nganpi he May 7, 2012 ni ah Hakha khua, Pyidaungsuh Yeihta ah hnatlaknak minsen kan thut.
 
Hi hnatlaknak minsen a thutu hna cu;
 
Kawlram cozah leiin U Aung Min (Union Minister), U Zaw Min (Union Minister), U Win Thun (Union Minister), U Hung Ngai (Chief Minister), Maj General Zaw Win (Deputy Minister), U Htun Htun Oo (Deputy Attorney General), Colonel Kyaw Soe Win (Army Defense Office), Colonel Zaw Min Oo (Border Security Minister) le Colonel Kyaw Thant Naing (Northwestern Command) hna an si.
 
CNF/CNA leiin Dr. Sui Khar (Team Leader), Dr. Ngun Cung Lian (Vice Team Leader), Pu Thang Yen (SC member), Pu Ral Hnin (SC member), Pu Thang Ning Ki (SC member), Pu Rokhawma (CEC member), Pu Thet Ni (CEC member), Pu Hawng Kan (CEC member)), Pu Daniel Sakhong (CEC member), Brig General Hrang Tin Htaih (CNF Army Chief), Pu Man Laing (CEC member), U Hla Thun (CEC member), Salai Peter Lian (CEC member), Major Hrang Tling (CNA), Lieutenant Je Si (CNA), Lieutenant Lin Lawh (CNA) le 2nd Lieutenant Khin Maung Lay (CNA) hna an si.
 
Chin Remdaihnak Lamkaltu Phu leiin Dr. Kyaw Yin Hlaing (Comittee member), U Hla Maung Shwe (Committee member), Pastor Dennis Ngun Thawng Mang (Asst. Secretary), U Chawn Kio (Vice Chairman) le Pastor Tluang Ceu (Secretary) hna an si.
 
A lettu: Van Thawng Cung

CHIN NATIONAL FRONT General Headquarters, Chinland



 CHIN NATIONAL FRONT General Headquarters, Chinland
Pu No Than Kap (aka) John Khua Kim Thang he pehtlai in  Chin National Front nih Fianternak
 
Biadawmhnak; December 09/1992 ni ah Pu No Than Kap (aka) John Khua Kim  Thang cu Chin National Front  (CNF) buu chung in siseh, Chin National Front President sinak in le Chin National Army (CNA)  Chief sinak in Miphun humhimnak lakhruak dirhmi buu nih kan chuah cang. CNF in kan phuah hnuah India ramkhel kong ah aa thlak lengmang caah India ngiathlaitu buu nih  an tlaih i Kawl Nah Wah Tah cozah sin an kuat hnuah Bible sianginn pakhat ah ca chimtu a tuan mi a si. 2006 ah USA a tlawn lioah CNF he pehtl ai in a silo le silo bia a chim pinah Rev. Dr Val  Thang he komh in  thawng an zamh  nain CNF nih zeiti hmanh in lehnak kan rak tuah lo. Cu  tlawmpal ah Malaysia lei a kal i Hruaitu timi thawngzamh buu he biaruahnak an ngeihnak ah CNF le CNA kong cu a diklo le a silo tuk in a chim than caah Miphun lungrualnak le Miphun  humhimnak a hnawrsuan khawhmi a si ti ruah a si caah Pu No Than Kap he pehtlai in CNF  thawng zamhnak lei nih a tanglei bantuk in ca kan rak chuah.


CNF  A DIARKA HRAWNG SINING

1). CNF A CHUAHNAK KONG; March 20/ 1988 ah Pu Tial Khal hruainak in Ram komh dirhnak, Democracy, nu hrin covo le  mahte khuakhan lairel khawhnak hmuh tthannak hnga tiah CNF cu rak dirh a si.

2). PU NO THAN KAP NIH CNF PRESIDENT SINAK A LAKNAK; 1988 kum dongh lei kap ah Pu Tial Khal hruaimi CNF buu nih Pu No Than Kap cu  Mirang holh thiam a si caah Ramleng pehtlaihnak ah tuanvo lakding an sawm caah CNF ah Pu No Than Kap  cu a rak lut mi a si. 1988 kum ah CNF aiawh in Pu No Than Kap cu Mane palaw (Karen KNU  head quarter) meeting ah a kai i a rak tlun in a nih nih “midang buu hna cu President sinak in min an thut caah kei zong CNF President ka si tiah President sinak ah min ka thut ve. Cucahcun CNF president sinak rak ka pe uh tiah a ti tikah CNF rak dirhtu Pu Lian No Thang le Pu Ro Eng nih an rak duh lo. Asinain Pu Tial Khal nih Pu No Than Kap cu a tupa a si lawng siloin Mirang holh a thiammi le cathiam a si caah kianh ko ning, tiah a dang hruaitu hna kha a nawl hna caah Pu No Than Kap cu CNF president a sinak a si.  Party Conference hnatlaknak le Cabinet hnatlaknak in CNF president a tlingmi a si lo.

3). AVoi khatnak CNF President In Pu No Than Kap Rak Chuahnak; President Pu Tial Khal CNF center Headquarter nih Pu No Than Kap cu ramleng pehtlainak dirhmun i hawikom buu meeting ah thlah hnu in President hmunhma a laknak kong lungtlinlonak  cu 1989 kum thawkka in a zualhma ngaingai. Cupinah India CI nih nih CNF an bawmhnak phaisa Rs- 1000000.00 (ting hra) cu President Pu  Tial Khal um lo kar ah Pu Tial Khal nupi sinah a hlen i phaisa check cu a lak hnu ah a mah duhnak (pumpak) caah a hman. Curuang ahcun President Pu Tial Khal le Chief Army Staff Pu Ro Eng a  hawi le nih October 06 ni ah Pu  No Than Kap cu CNF president dirhmun in a voi khatnak an rak chuah. Asinain Pu Val Thang, Pu Tlung Luai, Pu Sang Hlun le Pu Tluang Lian le 88 Sianghngak in a lutmi hna nih Pu No Than Kap lei in an dir caah President sinak cu a co than.

4). CNF Thenhnih in Aa Thennak; Pu No Than Kap nih CNF kha amah duhning in (party hruainak siloin amah pumpak ruahnak) a hruai ruang, party phaisa amah pumpak caah dik loin a hman ruangah Pu Tial Khal le Pu No Than Kap hna karlak buainak a chuah i October 06 ni Pu No Than Kap president in an phuah ri in Pu No Than Kap hruaimi CNF le Pu Tial Khal hruaimi CNF (origin) tiah buu hnih ah a rak kuai. Pu Ro Eng, Pu Lian No Thang le Aizawl khua ummi Chin mi cheukhat nih Pu Tial Khal cu an dirpi i Pu Val Thang, Pu Tlung Luai, Pu Sang Hlun le Pu Tluang Lian le 88 Sianghngakchia in a lutmi hna nih Pu No Than Kap lei in an dir ve

.5). Pu Ro Eng an Thahnak Kong; Pu Tial Khal hruaimi CNF origin in Pu Ro Eng hruaimi buu hna cu CNF a tthennak kong remh  than ding in a  rami ZORO in Pu Lal Sang he an i komh i India le Bangladesh ramri ah umhmun  an khuar. Cu caan ahcun Pu No Than Kap hruaimi CNF cu Bangladesh ramri ah hmun an rak khuar diam cang. Pu Ro Eng le Pu Lal Sang hruaimi nih Pu No Than Kap hruaimi CNF cu hlohhral ding in an ra caah December 18/1989 zan ah Pu No Than Kap hruaimi CNF nih Pu Ro Eng le Pu Lal Sang telh in minung 14 le meithal zun (3) he an rak tlaih hna i Sekenak sakhan ah thawng an thlak hna. Pu Ro Eng, Pu Lal Sang le Pu Tluang Hre dah tilo a dang an tlaihmi vialte cu February 03/1990 ah an rak thlah dih hna. Pu Lal Sang cu May 11/1990 ah Mizoram ah an kuat i Parva khua ah May 12 ah a thi. Pu Tluang Hre cu June 25/1990 ah thawnginn chung ah thisen chungthlet in a thi. Pu Ro Eng le a hawi le (3) cu thonginn in vui (2) tiang an chuak nain an tlaih khawh than hna. Avoi (3)nak a zam hnu, July zarh donghnak ah cunglei nawl peknak in August 05/1990 ah thih dan an pek.

 Pu Ro Eng thahnak kong ah keicu khual ka tlawng i ka umlo caah Thihdan petu cu Vice president a simi Pu Sang Hlun cungah mawh a um, keimah he kaa pehtlai lo tiah May 13/2006 ah Pu No Than Kap nih Pu Val Thang he komh in mawh phurtu an si lonak kong internet in an thanh. A ngaingai ti ahcun kha lio President cu Pu No Than Kap a si ko caah a mah cungah bia aa hngat mi a si caah a thattu cu amah No Than Kap a si ko. Pu No Than Kap Hruaichung CNF Dirhmun Pu No Than Kap nih CNF kum (3) chung a hruainak ah Mah duhnak in (dictatorship) a hruai ruang, party phaisa mah duh paoh in hman ruang, Pengtlang tanhnak lungthin thanter ruang, mi rapthlak in phaisa hal (kidnap), hramhram in hriamnam hmuah in phaisa chuh, dinfelnak ngeihlo, thlak/ chuah/ thah timi ralkap chung ah hman in CNF  cu a rak uk/hruai. Ramkhel lei hruainak ah peng khat le peng khat kha biarap a kalter i cuticun amah nawlngeihnak hmunhter aa zuam. Hriamnam zong ramdang nih an kan bawmh cang i Helicopter in an rak kan phurh lai tiah  Helicopter tumnak hmun te hna lih le lih in a rak kawl ter hna pinah Minung/ ralkap nan rak luhter khawh hna ahcun meithal cu minung pakhat ah zun 2,3 hmanh in nan i baih lai tiah a rak hlen hna. Pu No Than Kap riantuan diklo ruang NSEC nih taza cuainak Pu No Than Kap cu atanglei Pathun in Taza cuai Asi;

1). CNF chungah ihruainak phunghram cu 1989 in 1992 tiang Party nih dunledan chiah in suaimi siloin amah No Than Kap nih a duh ning in a suaimi phunghram le zulhphung lawng a rak si. Cu caah cun Party I thithruainak kong ah ihruaining le zulhphung te hna hi party chung pa khatkhat (or) Party President pakhat lawng nih suai ding a silo tiah Pu No Than Kap cu an rak ceih phai len.  Kachin ram i KIO headquarter ah Alexander Hrang Vung Thang cu Buhmu rian ka pek tiah telegraph (kyenan) in General Zaw Mai (KIO ralbawi) cu a kuat. Cucaah cun “ahohmanh theihter hna hlah parenthesis chungah (Roger) tiah atial. Cu caan lio ahcun Pu Roger F. Biak Lian Thang  cu ramleng pehtlaihnak chungtuan ( Assistant secretary of Foreign Affair) in CNA ralkap hna he KIO headguarter ah a um lio a si. Cuti Roger hngallo in CNA ralbawi pakhat Bohmu rian a pek  mi nih hin No Than Kap fellonak le zertiannak a langhter. Party in Chin mino 70 raltuk thiamnak cawn ding ah kawlram le Tuluk ramri KIO sinah a thlah  hna. Kum (2) a rauh hnu February 1991 ah cu Chin ralkap hna cu Chinram leiah KIO sinin an rak kirh than. May 25 ah Nakah National Council headguarter an phan i June (3) ah Nakah Socialist Council (Nukpa) khua an rak phan. Cu caan cu furpi le tilianh caan a si caah NSCN(K) ah an i din. Cu hnu ah Pu No Than Kap nih India Ngiathlaitu bawmhnak in ralkap cu a bubu in meithal zun 3,4 he Chin ram ahcun a rak lut hna. A bu khatnak ah Alexander Hrang Vung Thang lutlai deuh  kha a kalpi hmasat hna. Cheukhat cu hriamnam loin India nichuah chaklei in civil thuam in an  rak lut. Major Zing Cung hruaimi ralkap 11 le meithal zun 12 cu July 22/ 1992 tiang lamlak ahcun  an tang.  Cuticun India CI bawmhnak in CNA cheukhat le KIO pekmi meithal 2/3 cu Chin ram an phan.

 A tangmi Major Zing Cung hruaimi pawl he pehtlai in December 26/1991 i Pu Val Thang nih Pu Zing Cung sinah a kut in tialmi cakuat ah hitin aa tial. “India CI bawi he kan i tawn lio ah nanmah laknak kong ka hal hna tikah nan pu John Khua Kim Thang nih pei a tangmi cu keimah nih Line car in ka lak te hna lai a kan ti cu” tiah a tial. Cupin ah anmah (Major Zing Cung le CNA ralkap a tangmi) laknak kong ah Pu Val Thang cu Pu No Than Kap nih mi latu rian in a dinhternak kong le Major Zing Cung kha hruaitu/ rianngeitu ah a khinhcangnak kong a tialchih. Cu cakuat a donghnak ah “nan lamthluan ah Pathian nih an hum hna lai i Chin ram dam tein nan ram phan te ko lai, hi kong he pehtlai in kan pu No Than Kap khuakhannak le a rian a si” tiah a tial. Hi nih a langhter mi cu Major Zing Cung le ralkap 11 hna hi nung dam in Chin ram phakter hi a duh hna lo ti a lang. Nain Pathian lamhruainak le India nichuah chaklei CI pawl bawmhnak in October 1992 ah Chin ram him tein an phan. 

Cutin Major Zing Cung le ralkap 11 ral lakah hriamnam he a vahternak hna cu November 06/1992 CNF cabinet meeting hnu ceo lawng ah hngalh fianh a si. Cu Cebinet meeting hlan ah Pu No Than Kap,(president), Pu Tlung Luai (defend chief), le Alexander Hrang Vung Thang (Army Chief) hna nih Major Zing Cung cu an auh i “nangmah cu CNA ralkap na si caah nawlpek mi na  ngaih lai, kan duh paoh in tuah khawh na si ti na hngal maw tiah an tlerh. Cu nih a langhter mi cu  Major Zing Cung hi headquarter phakter an duhlo ti hi a si. An duhlo bu in headquarter a phak tikah tlaikhihnak caah No Than Kap nih Major Zing Cung cu a auh i, “nangmah hi thithruainak lei in na thiam caah General secretary kan pek” tiah ati. Major Zing Cung nih, “Center committee nih ceihkhan in a hmanning tein pekmi a silo ahcun ka cohlang kho lo” tiah a leh. Cupinah No Than Kap cu ralkap chung ah biaceihnak umlo in a remlomi le a duhlomi paoh hna cu thumh/ chuah/ thah timi rak hman in ral hmai ah a kalter hna i an hnu lei in a rak kahter tawn hna. Cucahcun ralkap pawl ral ram an kal ah ralhmai kal cu thahding kan si ti an i hngalh colh i ralhmai kal lai hi an rak tihtuk hringhran. Cutin Pu No Than Kap nih a dinglo in a rak thah mi hna min cazin cheukhat cu a tanglei ah kanrak langhter.

No     Thah mi hna min           Kum    Thahnak hmun                        A ruang
1.Lai Peng                               1990    Sungtibaw khua/sikpau/thing ah can   Nu lei kong
2. Vision                                  1990    Sik pau/ thing ah can   Phaisa kong
3.Hrang Bual Sual                   1990    Zin te cho kai lei          Phaisa khawlh ruang
4.Hma ngaih                            1990    Zin techo kai lei           Phaisa khawlh ruang
5.Za Mai Sin                           1992    Leilet pawng               Ralkap chung dohdalnak
6.Kawra                                  1992    Parva/lunghrin tlang    Phaisa khawh ruang
7.Va Chan Kung                     1992    Camphai pawng/Tio kap         Phaisa khawlh/nu kong
8.MC/Thang Hei                     1992    Bangladesh (headquartr)         Thawngpanh leng a chuahter lai ti phanah

Cupinah NSCN i CNA ralkap pawl India CI nih lak an rak bawmh lio ahhin No Than Kap nih “Give and take policy” a rak hman. Cucu CNA a rak bawmtu hna NSCN (Kaplang) Headquarter sakhan kuam vialte cu hman thlak in India CI sin pek hna ding ti a si. Cu rian cu Major Zing Cung  kha No Than Kap nih a fial tikah a zeizawng in a rak kan bawmtu hna cung ah thatlonak ka tuah kho lo tiah a rak al. Nain Pu Val Thang nih Pu No Than Kap nawl chuah mi a si tiah NSCN head cu khuadawm nih a zelh lio ah hman cu a thla. India CI nih Major Zing Cung cu an hal tikah hitin khuadawm nih a zelh zungzal caah hi lawng hi thlak khawh a si tiah a ti hna. CI pawl nih Helicopter in kan kap kho hna hnga maw an ti tikah NSCN nih “Anti Air craft (AA) gun an ngeih  pinah khuadawm nih a zelh zungzal ko caah kah awk ah a si kho lailo tiah a rak ti hna. Cuticun  CNA cungah dawtnak le bawmhchanhnak a rak ngeitu buu hna hmanh kha hrawh ralnak dingah No Than Kap cu a zei a poi lo mipa a si. (Pu Nawl Iap (senthum) nih NSCN (I-M) ralkap 30 hna cu Chinland in Nagaland ah lam a hruai hna lioah Pu No Than Kap nih kalnak lamthluan a suaipiak hna i cu lamthluan ahcun India ralkap kha kah ding in a fial hna. Pu Nawl Iap nih Pu No Than Kap cu a lungrumh caah a chimmi lamthluan in kallo in lamdang in  a kalpi hna caah him tein Nagaland a phakpi hna. Cu sining zoh tikah Dothlennak a tuah ciocio mi kan hawikom cu chimlo a mah ralkap cung hmanhah thihding in khua a ruattu No Than Kap a si. Cuticun CNF chungah amah duhnak paoh in party le ralkap a rak hruai.

2).Nu Lei A Hnawkhnainak Kong; No Than Kap cu “Nu” a duhtuk tiah mi tampi nih hngalh a si. CNF nih thitumhnak phung a  ngeihmi ah “Pa” ralkap a si ahcun ralkap tuankum (5) , “Nu” ralkap  a si ahcun ralkap tuan kum (3) an tlin in nupi thit, va ngeih khawh siseh ti a rak si. Nain Pu No Than Kap cu thlithup in “Nupi” aa  chiah pinah CNF party chung nu a  tleihhrem I nau a pawiter. CNF president a tuanchung ah a  body guard ah hin nu aa chiah hna. Aizawl a um lio zong ah a body guard nu pakhat nau a pawiter (a mah humhimnak le a ning zahnak runven ruangah cu nu cu a min langhter a si lo) I Pu No  Than Kap nih nau cu a thahter tikah a thi tamtuk a chuah caah mah hngalhlo tiang in cu nu cu a rak um. Cu nu nihcun CNF commission sinah phuan ding aa tim nain No Than Kap nih cu nu le Commission i ton khawhlo dingin a phunphun in a rak khamh hna. Cun, Makokchung Nagaland ah ho hngalhlo in Party phaisa in Nu pakhat cu Bible sianginn a kaiter i cu nu cu thlithup nupi caah a hman (hi nu zong hi a mah himnak le ningzah runven ah a  min langhter lo a si). Cun,ramdang ah ka kal lai tiah a ti i Lamka khua Manipure state ah a thla in a um i nu pakhat he a caan a hmang. Cuticun Pu No Than Kap cu nu lei ah thur hnawm ngaingai  in a nung mi a si.

(3). Phaisa lei Thurhnawmhnak; CNF cu Federal state, mahte khuakhan lairel khawhnak, Democracy hmuhthannak hnga tiah  nunnak thap in Dothlennak a tuahmi buu a si. CNA cu CNF i a hmuitinh tlintertu ding ah mipi chung in hrin mi Mipi ralkap buu a si.  Cu rian tuanchuahnak hnga a herhmi tangka/phaisa cu kan  hawi le buu dang hna sin in siseh, ramri gate in ngunkhuai kan lakmi in siseh, ram chung nu le pa  sinin ngunkhuai kan lak mi hna in a cawlcang. Nain Pu No Than Kap nih a nawlngeihnak cu hmangin a tupa Pu Thawm Hlei Mang he Party chung hngalhter loin phaisa an kawl. An kawl ning cu “ Ranri i Chawlet chawhrawl hna sinah amah (NTK) mi zumh minung pawl kha hmaihuh (mask) a huhter hna i phaisa an chuh hna, tlaihkhih in phaisa in an i tlanhter (kidnap) hna”. Cu kong cu CNF cabinet nih an theih tikah party chung tiang buainak fakpin a chuak in cheukhat cabinet upa cu an rian tiang in an i din beh. Cun party phaisa zong upa hngalternak tuahlo in a mah duh paoh in a hman. Mipi ralkap tiah kawhmi CNA cu hmaihuh he hramhram in mipi phaisa chuhtu le harnak petu ah a ser hna. Cun, Tidim lei mirum pawl cu Kidnap a tuahter hna i Camphai ah Rs tingnga (Rs-500000) in aa tlanhter hna. Cu phaisa hna cu a mah duh tin cuainak  ah a hman hna. 1989 i India CI nih bawmhnak phaisa Rs tinghra a mah nawl in president Pu Tial Khal hngalhlo in a lak i a hman ruang ah Pu Tial Khal he i rem tilo in CNF tiang phuhnih ah aa then. 1991 ah Pu No Than Kap, Pu Sang Hlun le Pu Val Thang hna cu CNA ralkap va ton dingah NSCN (K) headguarter ah an va kal. Cu,an kal lio ahcun hrin ngeilo, lamhlat biakchonhnak (telegraph) pahnih (2) an phorh. Pakhat cu NSCN(K) pawl cu an thenh ta hna i a tangmi pkhat cu Pu Va Thang (general secretary) le Pu Sang Hlun (V-pre) hngallo in NSCN (K) cu Rs-120000 in a zuar i, a mah herhnak ah a hman.
Cupinah Pu Val Thang nih NSCN(I-M) sinin tinghnih (200000)  na lak tiah a timi zong Pu No Than Kap nih tingkht (100000) lawng ka lak tiah a ti , cu zong cu  CNF cabinet hngalhpinak loin thlithup in a tuahmi a si. Camphai ralkap hna nih Tlang sam le Zote gate in ngunkhuai an khawlhmi phaisa vialte cu a tupa Pu Thawm Hlei  Mang nih Camphai Bank ah a thli tein a chiah hna. Pu No Than Kap a rian in phuah a si hnu ah Pu Thawm Hlei Mang nih Rs 19.00 lawng CNF party sinah a ap i a tangmi cu  anmah pumpak phaisa ah an i lak dih.


2). Pu No Than Kap A Voihnihnak Party In Phuah A Sinak; Acunglei i kan langhter mi vialte hna ruangah Pu No Than Kap cu November 11/1992 ah CNF  cabinet ah taza an cuai. Cabinet nih hlathlaitu buu minung 5 nih a dirh. Committee nih rian an awt cangka in hruaitu a simi Pu Sang Hlun nih (Pu No Than kap dirh mi “Muvanlai” (MVL) timi ngiathlaibuu i hruaitu chang a si mi) Pu Andrew Ngun Cung Lian a auh i bia a hal mi kong an ka  hngalh taktak canglai ti a phan caah a minung a si mi Pu Van Thawm Lian le Alexander Hrang  Vung Thang (committee chung tel) hna cu a phunphun in hlathlaitu buu cu a tuaitamter hna i a donghnak ah Pu Sang Hlun cu a phuah i a mah duhmi Pu Tlung Luai kha a tlaihter. Nain rian an vun domh thawk December 03/1992 in  Pu Van Thawm Lian le Alexander Hrang Vung Thang hna nih hi commission cungah kan lungrumh lawng silo in biadik kan chim hmanh ah an kan zum lailo anti i committee in an i phuak. Cuticun CNF cu buainak chungah a pil cuahmah  i Lutlai lei kap ah zumhlonak le buainak lawng in a khat. Adonghnak ah CNF nih a hmuihtinh a khen khawhnak hnga le Miphun rian a tuan khawhnak hnga tiah (NSEC)National Security Emergency Committee cu December 09/1992 ah Pu Roger F Biak Lian hruainak in minung (10) tel ding in an dirh. Cu buu nihcun Pu No Than Kap (John Khaw Kim Thang) cu CNF party nawl a buar ko timi an fehter caah December 09/1992 Indian time 8:38/08 ah CNF Persident le CNF chungtel sinak in a zungzal in  phuah a rak si.

3).Party in NTK An Chuah Hnu Thil Umtuning; December 09/1992 ni Pu No Than Kap an phuah ri in Pu Roger F Biak Lian Thang le Pu Cang Peng hna cu Bangladesh ramri ummi CNF headguarter ah siseh, Pu Zing Cung, Pu Benjamin  Turing, Pu Sui Khar le Pu Andrew Ngun Cung Lian hna cu Camphai ummi CNA ralkap hna sinah No Than Kap phuah a sinak kong fianternak tuahding ah an kal hna. Camphai an cam  chung ah Pu No Than Kap, Pu Tlung Luai le Maj. Alexander Hrang Vung Thang hna cu KIO nih CNA an rak pek mi Auto meithal zun (5) (NTK nih herhpang ah hmanding in a rak thuh cia mi an rak si) le an ralkap cheukhat hna he an rak phan hna i Maj A. Hrang Vung Thang hruai in Zote  le Tlangsam karlak in Pu Zing Cung le minung 4 cu an rak bawh hna. Nain Pu Zing Cung te cu  Zote-Tlangsam leiin kallo in Leikuang tan in ramri Tio lei in an kal caah an him. February 13/2007 lio Pu No Than Kap nih Lairawn media group sinin a rak chimmi “ NSEC nih aana a ting lioah Camphai ah telegraph in a tu a rami hna kha rak tlai dih hna uh tiah ka ti khawh  ko hna nain ka a thlachiat caah a si,”  a timi bia kha lih lawngte a si. Ziah tiahcun khalio ahkhan Pu  Zing Cung hruaimi phu kha tuan tein an phak lawng silo in a pakhatnak ah Telegraph le Pu Thawm Hlei Manga a put mi .22 pistol kha an chuh hmasat. Cun Pu Thawm Hlei Mang sinin CNF he peihtlai mi ca vialte le party phaisa an hal tikah phaisa cu tiah a zal chung in Inia Rs-19.00 a chuah i hi lawng hi party nih a ngeih a rak ti hna. Cun,  President in a ka phuahtu hna kha thih dan ka pek khawh ko hna nain ka ngaihthiam hna tiah a timi zong lih a si. Ziah tiah cun Pu Zing Cung le hruaitu cheukhat hna cu thah hna ding in Pu Ngun Uk Lian le midang pakhat a rak fial hna. (hi kong hi 1994 A le paing taing headguarter i tuahmi Christmas puai lio ah Pu Ngun Uk Lian nih Pu Zing Cung sin ah a mah pumpak in a rak phuan hnu lawng ah hngalh a si). Cucahcun Tuk thah thichuah ka duhlo a timi cu a cunglei i a tuahsernak zoh in lih a si zia a fiang ko. CNF in phuah a si hnu ah No Than Kap cu a hnuzul cheukhat hna he a cawlcang thiamthiam rih i NSCN (K) sinah raltuknak cawnnak ngeih ding in a thlah hna nain a u fapa Kap Luai le minung 2 thah an tawn mi lawng a phi chuak. Cu hnu ah a hnuzul cheukhat cu hmaihuh (mask) he hramhram in mi phaisa chuh ah ramri hrawngah a vahter hna. Cucahcun India Cozah nih an zoh duh tilo i an tlaih i More-Tamu in kawl Nah Wah Tah cozah sinah an ap.

4). Halkha Falam timi thencheunak khawika in dah chuah? Pu No Than Kap cu party in an chuah 1992 hnu ri thawk in “ Halkha fa nih kanmah Falam pawl  an party in an kan chuah, Aana an kan ting” timi hi a chim zungzal. Cupinah Chin khualipi Falam cu Halkha nih a kan chuh timi bia diklo a rak um fawn cang tikah hi a bia ruangah u le nau a simi  Falam le Halkha kar lungrualnak a hnawrsuan ngai. CNF president hi Falam a si caah nawlngeihnak lak duh ah Halkha nih an phuah hi a si hrim lo. A konglam cu hitin a si. “ November 1992 i cabinet meeting lioah Pu No Than Kap nih Halkha nih aana an duh ruangah an ka thlak tiah a chim. Cu bia an theih cun Pu Roger Biak Lian Thang, Pu Zing Cung le Pu Sui Khar hna nih Pu Thawm Hlei Mang, Pu Alexander Hrang Vung Thang le )Pu Ni Li Lian hna cu Aizawl khua Pu Albert Cei Hlun inn ah November zarh donghnak ah ni 2 chung tonbiaruahnak an rak ngei. Cu tonnak ahcun “No Than Kap hi Falam a si ruangah kan phuahmi le President si kan duh ruangah siloin a sual ruangah a si,  Falam lei President si ruangah phuah tiah nan ruah a si ahcun nanmah chungin pakhat nih President rak kan tuanpiak uh” tiah an nawl hna. Anih nihcun Pu No Than Kap dah ti locu President tuan kho ding kan um lo, a mah umlo cun kan i din ve lai, a tuan cun kan um ve lai tiah No Than Kap ruang ah CNF a lut mi bang bia an chim. Cuticun,  biaruahnak cu fun khawhlo in a rak dong. Cucaahcun NSEC ah cu hna pathum cu telh an rak si lo ve bantuk in Pu Sang Hlun le Pu Tlung Luai zong telh an si ve lo. Aruang cu kan duh na loin an kan hnek timi bia nih kan hawi dang hriamtlai hna he kan tuantinak le India cozah he pehtlaihnak ah a hnawr suan lai timi phan caah a si. Cuticun  “Dothlennak” timi hlinglak phahmi lamcung cun, an hmuhmi caan tha cu lak in kan  hawi le cheukhat hna cu an kan dinh tak. 1992 lio Center committee ah a meithal i Pu Val Thang he zong an i hmu sual pah. Zingka 5:00 ah  ralkap law nih cernak an tuah ah hna an chet a ti I a meithal cu van ah voitam nawn a kah. Cun a pawng thumi party upa hna zong kha phumh zong ah Halkha holh, hla sak zong ah Halkha holh,  ralkap I cer zongah halkha holh lawngte zeidah a cang hihi tiah a hrocer hna. Ngaitak tiahcun Chin  ram chung ummi holh phunphun hman a rak si ko. A mah belte nih 1988 in 1992  tiang ralkap  cawnpiaknak le i cerhnak ah Falam holh nan hman lai tiah pengdang holh zei rello in a rak tuah.  Cupin ah riatuannak ah Chin ti hman lo in halkha, falam, matu tiah rian phawt le khuaitan phawt in pengtlang lungput le tanhnak kh a a karhter. Cun Pu Val Thang zong kha Sui Khar le Sang hlun  (halkha lei) nih an in duhlo caah President na tlin lonak a si tiah bia a tuk caah 2005 February thla lioah Pu Val Thang nih Halkha lei nih President ka tlinding an ka duhlo caah CNF in ka chuah a si tiah a rak chim. A ngaitak ti ahcun Pu No Than Kap cu President le humhimnak lutlai, 2-V-president & defend chief ah Pu Tlung Luai, Army Chief ah A. Hrang Vung Thang tiah an si i phundang in chim ahcun lutlai vialte cu a mah le a minung nih an tlaih ko caah an pek duh le duh lo cu a mah nawl a si ko. A nawlngeihnak hmunh duh ah upa deuh kha pakhat le khat kar remlonak a tuah bia a si.


5). CNA Dirhtu A Si Maw? Hruaitu he tonnak ah CNF dirhtu cu Pu Tial Khal, Pu Ro Eng, Pu Lian No Thang hna an si i CNA dirhtu cu keimah ka si tiah a ti. Thildik tak cu hitin a si. November 1988 Pu Andrew Ngun Cung Lian le Pu Benjamin Turing hna cu Rakhaing sinah raltuk thiamnak cawn ah an kal. Dec 88-jan-89 hna ah KIO sinah raltuk cawnding in mi thlah an rak si hna. Feb 1989 kum KIA tatyin (6) ah raltuk a cawngmi Chin mi 66 an itong i KIA byuha (3) headguarter le KIA training cawnnak hmunpi hna ah an ke in an kal hna. i March 21 /89 ah an va  phan. March 22/89 in cawnnak an awt i May 08/’89 ah an dih. Culioah cun Chin thanhtar tlaih in biakamnak an rak tuah i cu an tuah ri cun CNA cu a hung dir. June 1993 i a voikhatnak party conference ah CNA pawl cu serial number pek a si tikah KIO I raltuk cawnnak a tuahtu hna sinin thawk a si caah Chin miphun ralkap ni cu May 08/ ’89 ti ding asi nain tu tiang ah CNF nih hi kong  hi kan ceih rihlo. CNA dirhtu kong he pehtlai in CNF ah Pu No Than Kap a luh hlan march 20  ’88 lioah CNA cu rak dirh a si cang i Defend Chief ah Pu Ro Eng rak thim a si cang. Cucahcun  CNF le CNA cu hmunkhat in an rak chuak ti ti khawh zong a si. Thechinstar